| به نقل از گفتنی ها، در ادامه می خوانید چرا بدن به چربی نیاز دارد، عوارض کم چربیِ افراطی چیست و چگونه عاقلانه از روغن و منابع چربی استفاده کنیم. چرا بدن به چربی نیاز دارد؟ جذب ویتامین های محلول در چربی: ویتامین های A ،D ،E و K بدون حضور چربی به خوبی جذب نمی شوند. ساختار سلول ها و مغز: غشاهای سلولی و بافت عصبی برای کارکرد درست به اسیدهای چرب نیاز دارند. هورمون ها و باروری: چربی برای ساخت هورمون های جنسی و تنظیم چرخه قاعدگی ضروری است. انرژی و سیری: چربی انرژی فشرده می دهد و با تخلیه آهسته تر معده، به احساس سیری پایدار کمک می کند. صفرا و کیسه صفرا: وجود کمی چربی در وعده ها جریان صفرا را تحریک کرده و از رکود صفرا و برخی سنگ های صفراوی پیشگیری می کند. ایمنی و کاهش التهاب: اسیدهای چرب ضروری (به ویژه امگا-3) در تنظیم پاسخ های ایمنی و التهابی نقش دارند.  عوارض و خطرات حذف یا کاهش افراطی چربی کمبود ریزمغذی ها: جذب ناکافی ویتامین های A، D، E، K (خشکی و تیرگی پوست، ضعف دید در شب، ضعف استخوان، کبودی آسان). مشکلات هورمونی و باروری: بی نظمی یا قطع قاعدگی، کاهش تستوسترون، افت میل جنسی. پوست و مو: خشکی پوست، پوسته پوسته شدن، موهای شکننده، کندی ترمیم زخم ها. خلق و تمرکز: افزایش تحریک پذیری و اضطراب، افت تمرکز؛ کمبود امگا-3 با اختلالات خلقی مرتبط است. گوارش و کیسه صفرا: رژیم های بسیار کم چربی با ایستای صفرا ارتباط دارند و می توانند ریسک برخی سنگ های صفراوی را بالا ببرند. نوسان قند خون و پرخوری: جایگزینی چربی با کربوهیدرات های تصفیه شده جهش قند خون، گرسنگی زودرس و میل شدید به خوراکی ها را بیشتر می کند. پروفایل خونی نامطلوب: ممکن است تری گلیسرید بالا برود و HDL (کلسترول خوب) کاهش یابد؛ ذرات LDL کوچک وتراکم بالا افزایش یابند. در کودکان و نوجوانان: تأثیر منفی بر رشد، تکامل مغز و جذب ریزمغذی ها. چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟ افراد با درصد چربی بدن پایین یا رژیم های محدودکننده طولانی مدت ورزشکارانی که به صورت مزمن کم انرژی می خورند (RED-S) زنان با سیکل قاعدگی نامنظم، افراد با سابقه اختلالات خوردن گیاه خوارانِ بسیار کم چربی بدون جایگزین های مناسب امگا-3 مبتلایان به کمبود ویتامین D یا مشکلات پوستی/خشکی مزمن چقدر چربی لازم داریم؟ راهنمای عمومی (WHO/سایر راهنماها): حدود 20 تا 35 درصدِ انرژی روزانه از چربی ها. برای بسیاری از بزرگسالان سالم، 50 تا 80 گرم چربی در روز (بسته به قد، وزن، فعالیت). از این مقدار، بخشی از طریق روغن و بخشی از غذاهای کامل (مغزها، دانه ها، زیتون، آووکادو، ماهی چرب) تأمین شود. برای درک ساده: 1 تا 2 قاشق غذاخوری روغن باکیفیت در روز برای پخت وپز/سالاد + 1 تا 2 سهم چربی کامل (مثلاً یک مشت کوچک مغزها یا 1 قاشق غذاخوری دانه آسیاب شده) برای بسیاری از افراد مناسب است. نیازهای فردی متفاوت است.  بهترین منابع چربی های سالم روغن های گیاهی باکیفیت: روغن زیتون فرابکر (برای سالاد و پخت ملایم)، کانولا/کلزا یا آفتابگردان پُراولییک (برای پخت)، آووکادو (دود نقطه بالاتر). منابع امگا-3: ماهی های چرب (سالمون، ساردین، قزل آلا؛ 2 بار در هفته)، گردو، تخم کتان و چیا (ALA)، مکمل جلبکی DHA برای گیاه خواران (با مشورت پزشک). چربی های کامل غذایی: زیتون، آووکادو، مغزها و دانه ها، کنجد و ارده، بادام زمینی و کره های 100٪ مغزی. لبنیات/تخم مرغ (در صورت مصرف): منابع مفید چربی و ریزمغذی ها؛ ترجیح به انواع کم نمک و متعادل. نکات کاربردی برای مصرف هوشمند روغن کاهش، نه حذف: از روش های پخت کم روغن (بخارپز، گریل، تفت ملایم) استفاده کنید و روغن را اندازه گیری شده اضافه کنید؛ چشم ریزی ممنوع. سالاد بدون روغن، ویتامین کمتر: برای جذب کاروتنوییدها و ویتامین K، چند قطره روغن زیتون یا افزودن مغزها به سالاد لازم است. تعادل امگاها: مصرف روغن های بسیار پُرامگا-6 (مثل برخی انواع ذرت/سویا) را متعادل و در کنار امگا-3ها نگه دارید. مراقب نقطه دود: حرارت خیلی بالا روغن را تخریب می کند؛ برای سرخ کردن های ملایم از روغن های پایدارتر استفاده کنید و از سرخ کردن عمیق مکرر بپرهیزید. اندازه های مرجع: 1 قاشق غذاخوری روغن ≈ 120 کیلوکالری. اگر کاهش وزن مدنظر است، از اسپری روغن یا 1 2 قاشق چای خوری استفاده کنید. چه زمانی کاهش چربی لازم است؟ در برخی شرایط پزشکی (مثلاً پانکراتیت حاد، بعضی اختلالات جذب چربی، دوره های کوتاه مدت درمانی) رژیم کم چربی به طور موقت و زیر نظر پزشک/کارشناس تغذیه توصیه می شود. حذف کامل و طولانی مدت بدون نظارت علمی توصیه نمی شود. نشانه های احتمالی دریافتِ خیلی کم چربی خشکی پوست و چشم، شوره/پوسته پوسته شدن خستگی، نوسان خلق، بی قراری گرسنگی زودرس و هوس شیرینی قاعدگی نامنظم یا قطع آن کبودی آسان یا تأخیر در ترمیم زخم  نمونه یک روز متعادل صبحانه: جو دوسر + ماست کم چرب + 1 قاشق غذاخوری دانه کتان آسیاب شده + چند مغز ناهار: سالاد سبز با گوجه و هویج + 1 قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر + لیمو؛ مرغ/حبوبات به عنوان پروتیین میان وعده: یک میوه + 10 15 عدد بادام شام: ماهی کبابی با تفت ملایم سبزیجات در 1 قاشق چای خوری روغن + برنج قهوه ای یا نان سبوس دار جمع بندی چربی ها دشمن سلامت نیستند؛ انتخاب نادرست و افراط در مقدار، مشکل ساز می شود. حذف کامل روغن و چربی خطر کمبود ویتامین های محلول در چربی، اختلالات هورمونی، مشکلات پوستی، نوسان قند خون و حتی افزایش ریسک بعضی مشکلات کیسه صفرا را به همراه دارد. با تمرکز بر چربی های باکیفیت، اندازه گیری دقیق و تعادل کلی رژیم (سبزی ها، غلات کامل، پروتیین کافی)، از مزایای چربی ها بهره ببرید و ریسک ها را کاهش دهید. در صورت بیماری زمینه ای یا نیازهای خاص، برنامه را با کارشناس تغذیه شخصی سازی کنید. |