در ماه هایی که زندگی در وجود یک زن جوانه می زند، هر انتخاب ساده روزمره می تواند اثری ماندگار بر آینده یک انسان داشته باشد؛ از لقمه ای که خورده می شود تا فنجان چای عصرگاهی و حتی عددی که روی ترازو دیده می شود.

دوران بارداری فقط یک دوره 9 ماهه نیست، بلکه مسیری حساس و سرنوشت ساز برای سلامت دو نسل است. کارشناسان حوزه سلامت، از مهم ترین اصول تغذیه در این دوران سخن گفته اند؛ اصولی که رعایت آن ها می تواند ضامن یک بارداری سالم و تولد نوزادی سالم باشد.

احمد اسماعیل زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با تأکید بر تفاوت نیازهای تغذیه ای زنان در دوران بارداری می گوید: نخستین گام در تغذیه صحیح مادران باردار، توجه دقیق به میزان افزایش وزن متناسب با شرایط بدنی پیش از بارداری است؛ موضوعی که نقش تعیین کننده ای در سلامت مادر، جنین و روند زایمان دارد.

به گفته وی، با آغاز بارداری نیازهای تغذیه ای زنان به طور طبیعی تغییر می کند و با پیشرفت بارداری، نیاز به برخی مواد مغذی افزایش می یابد. با این حال، صرف نظر از نوع مواد غذایی مصرفی، میزان غذای دریافتی و کنترل وزن اهمیت ویژه ای دارد.

وی هشدار داد: اگر دریافت انرژی بیش از نیاز واقعی بدن باشد و منجر به افزایش وزن بیش از حد شود، مادر باردار در معرض مشکلاتی مانند پرفشاری خون و دیابت بارداری قرار می گیرد؛ عوارضی که می توانند سلامت مادر و جنین را تهدید کنند.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه تصریح کرد: زنانی که با وزن طبیعی وارد بارداری می شوند، باید به طور متوسط بین 13 تا 14 کیلوگرم در طول بارداری وزن اضافه کنند. این افزایش باید تدریجی و کنترل شده باشد؛ به گونه ای که در سه ماهه اول حدود یک تا یک ونیم کیلوگرم، تا پایان ماه ششم حدود 4 تا 4.5 کیلوگرم و در ادامه به صورت متعادل افزایش یابد.

وی درباره سه ماهه سوم توضیح داد. معمولاً توصیه می شود مادران باردار بیش از سه کیلوگرم در هر ماه وزن اضافه نکنند تا در نهایت افزایش وزن کل به حدود 13 تا 14 کیلوگرم برسد.

اسماعیل زاده درباره زنان دارای اضافه وزن نیز گفت: این گروه بسته به شدت اضافه وزن، معمولاً مجاز به افزایش وزن کمتری هستند و توصیه می شود در مجموع بین 7 تا 9 کیلوگرم در طول بارداری وزن اضافه کنند.

در مقابل، زنانی که با کم وزنی وارد بارداری می شوند، می توانند افزایش وزن بیشتری داشته باشند و در برخی موارد تا 18 کیلوگرم افزایش وزن قابل قبول است و این برنامه ها با مراجعات منظم و ماهانه به کارشناسان تغذیه تنظیم می شود تا روند افزایش وزن و تأمین نیازهای تغذیه ای به درستی پایش شود.

در کنار تغذیه مناسب، پرهیز از رفتارهای پرخطر نیز از ارکان یک بارداری سالم است. مصرف الکل و وابستگی به مشروبات الکلی یکی از مهم ترین تهدیدهای سلامت زنان و جنین به شمار می رود.

صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان و زایمان، در گفت وگو با خبرنگار مهر با اشاره به سندروم جنین الکلی گفت: سندروم به مجموعه ای از علائم و نشانه ها گفته می شود که به یک بیماری مربوط است. نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری الکل مصرف کرده اند، ممکن است دچار این سندروم شوند.

به گفته وی، این کودکان معمولاً با اختلالات ظاهری مانند تغییر در فرم فک و چشم ها، کوچک بودن دور سر، وزن کم هنگام تولد و تأخیر رشد داخل رحمی مواجه اند. علاوه بر آن، مشکلات مغزی، رشدی، اختلال در یادگیری، تکلم و رفتار نیز در این کودکان دیده می شود.

عشوری مقدم تأکید کرد: سندروم جنین الکلی یک اختلال مادام العمر است و درمان قطعی ندارد. ممکن است برخی مداخلات رفتاری در سنین بالاتر به بهبود نسبی عملکرد کودک کمک کند، اما آسیب های واردشده به طور کامل قابل جبران نیست.

وی همچنین هشدار داد: مصرف الکل در زنان با افزایش خطر سرطان پستان، زایمان زودرس و بروز نوزادان بیمار همراه است و این موضوع باید به عنوان یک خط قرمز جدی در دوران بارداری در نظر گرفته شود.

اطمه مرادی، پزشک و متخصص طب ایرانی گفت: کافیین در حد متعادل مجاز است؛ به عنوان مثال، مصرف یک فنجان قهوه یا دو تا سه فنجان چای کمرنگ تازه دم در روز معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند.

به گفته وی، چای ایرانی از نوشیدنی های نسبتاً ایمن در بارداری است، اما نباید در مصرف آن زیاده روی کرد.

مرادی درباره سرماخوردگی در بارداری نیز توصیه کرد: در شرایطی که مصرف بسیاری از داروها محدود است، نوشیدن چای کمرنگ، آب عسل با کمی لیموترش تازه (روزانه دو تا سه لیوان)، سوپ های ساده و رقیق، آب گرم و بخور ساده یا بخور بابونه می تواند کمک کننده باشد.

وی تأکید کرد: از مصرف خودسرانه دمنوش های گیاهی، به ویژه انواع غیرمیوه ای، باید پرهیز شود. دمنوش های میوه ای مانند به، سیب یا عناب معمولاً ایمن تر هستند، اما هر توصیه ای باید با توجه به شرایط فرد و تحت نظر پزشک انجام شود.

به گفته این متخصص، مصرف غذاهای با طبع معتدل، پرهیز از گرما و سرمای شدید و رعایت تعادل در سبک زندگی، از اصول مهم طب ایرانی در دوران بارداری است. او همچنین یادآور می شود که مصرف کندر به دلیل گرمی بالا، به ویژه در سه ماهه اول بارداری، ممنوع است.

دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در اطلاعیه ای بر اهمیت مصرف لبنیات در دوران بارداری تأکید کرده است.

بر اساس اعلام این دفتر، لبنیات از جمله شیر، ماست و پنیر سرشار از پروتیین، کلسیم، فسفر، پتاسیم، ویتامین A، ویتامین B12 و ویتامین B2 است؛ موادی که برای رشد صحیح جنین و حفظ سلامت مادر ضروری اند.

زنان باردار روزانه 3 تا 4 واحد لبنیات کم چرب مصرف کنند. این میزان نه تنها موجب بزرگ شدن غیرطبیعی جنین نمی شود، بلکه با تقویت سیستم ایمنی و استحکام استخوان ها و دندان ها، نقش کلیدی در سلامت بارداری ایفا می کند.

دفتر بهبود تغذیه جامعه تأکید کرده است؛ پرهیز از لبنیات بر اساس باورهای نادرست می تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.

آنچه از مجموع توصیه های کارشناسان برمی آید، یک اصل کلیدی است؛ تعادل. نه پرخوری و افزایش وزن بی رویه، نه حذف گروه های غذایی مفید؛ نه مصرف خودسرانه دمنوش ها و مکمل ها و نه بی توجهی به خطراتی مانند الکل.

دوران بارداری، فرصتی برای بازنگری در سبک زندگی است؛ دوره ای که هر انتخاب آگاهانه می تواند آینده ای سالم تر برای مادر و فرزند رقم بزند. رعایت الگوی تغذیه متعادل، پایش منظم وزن، پرهیز از رفتارهای پرخطر و مشورت مستمر با پزشک و کارشناس تغذیه، پایه های یک بارداری ایمن و موفق را شکل می دهد؛ پایه هایی که سلامت نسل آینده بر آن استوار خواهد بود.