سیاست‌های حمایتی دولت برای خانوارهای کم‌درآمد وارد مرحله تازه‌ای شده است. مجلس با افزایش سه‌برابری یارانه نقدی فرزندان خانواده‌های دهک‌های پایین دارای حداقل سه فرزند موافقت کرده؛ تصمیمی که می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر معیشت خانوارهای پرجمعیت داشته باشد. این مصوبه در چارچوب سیاست‌های جمعیتی و حمایت اجتماعی بررسی شده و اکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین تغییرات یارانه نقدی در بودجه 1405 مطرح است.

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جریان بررسی لایحه بودجه 1405، با افزایش سه‌برابری یارانه نقدی فرزندان خانواده‌های دهک‌های اول تا چهارم دارای حداقل سه فرزند موافقت کردند. این تصمیم با رأی بالا در صحن علنی به تصویب رسید و یکی از مهم‌ترین تغییرات در سیاست‌های حمایتی سال آینده محسوب می‌شود.

افزایش یارانه نقدی در این مصوبه با هدف حمایت مستقیم از خانوارهای کم‌درآمد و پرجمعیت طراحی شده است. مجلس تلاش کرده با تمرکز بر اقشار آسیب‌پذیر، اثرگذاری نظام یارانه‌ای را افزایش دهد.

یکی از مهم‌ترین شروط دریافت یارانه نقدی سه‌برابری، عدم اشتغال والدین در دستگاه‌های دولتی است. طبق مصوبه مجلس، خانواده‌هایی مشمول این افزایش می‌شوند که هیچ‌یک از والدین آن‌ها در نهادهای موضوع ماده 29 قانون برنامه ششم توسعه شاغل نباشند.

این شرط نشان می‌دهد سیاست‌گذار قصد داشته یارانه نقدی را به خانوارهای فاقد درآمد ثابت دولتی اختصاص دهد. به این ترتیب، تمرکز حمایت بر اقشار واقعاً نیازمند قرار گرفته است.

مصوبه افزایش یارانه نقدی فرزندان، در چارچوب ماده 13 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ارائه شده است. این ماده قانونی دولت را موظف به حمایت مالی از خانواده‌های پرجمعیت کم‌درآمد می‌کند.

بنابراین افزایش یارانه نقدی علاوه بر جنبه معیشتی، بخشی از سیاست‌های تشویق فرزندآوری نیز محسوب می‌شود. سیاستی که هدف آن مقابله با روند کاهش جمعیت است.

جامعه هدف این طرح، خانوارهای دهک‌های اول تا چهارم هستند. این دهک‌ها پایین‌ترین سطوح درآمدی جامعه را شامل می‌شوند و بیشترین آسیب را از تورم متحمل می‌شوند.

تمرکز یارانه نقدی بر این دهک‌ها نشان‌دهنده حرکت سیاست رفاهی کشور به سمت هدفمندسازی بیشتر است. به بیان دیگر، منابع محدود حمایتی به جای توزیع عمومی، به اقشار کم‌درآمد اختصاص می‌یابد.

بر اساس برآورد سازمان هدفمندی یارانه‌ها، اجرای افزایش یارانه نقدی حدود سه هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. مجلس اعلام کرده این منابع از محل حذف یارانه دهک‌های بالای درآمدی تأمین خواهد شد.

این سیاست نشان‌دهنده بازتوزیع منابع در نظام یارانه نقدی است؛ یعنی کاهش پرداخت به اقشار پردرآمد و افزایش حمایت از اقشار ضعیف.

یارانه نقدی و اثر آن بر معیشت خانوارهای پرجمعیت

خانواده‌های دارای چند فرزند در دهک‌های پایین با هزینه‌های معیشتی بیشتری مواجه هستند. هزینه خوراک، آموزش، پوشاک و درمان برای این خانوارها فشار قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.

افزایش یارانه نقدی می‌تواند بخشی از این هزینه‌ها را جبران کند و سطح رفاه خانوارهای پرجمعیت را بهبود دهد.

یارانه نقدی و دیدگاه موافقان مجلس

حامیان این طرح معتقدند افزایش یارانه نقدی اقدامی ضروری برای حمایت از اقشار ضعیف است. آنان تأکید دارند خانواده‌های پرجمعیت کم‌درآمد بیشترین نیاز به حمایت مستقیم دارند.

به باور موافقان، این سیاست علاوه بر کاهش فقر، می‌تواند به تحقق اهداف جمعیتی کشور کمک کند.

یارانه نقدی و دیدگاه مخالفان درباره منابع

در مقابل، دولت و برخی نمایندگان نسبت به تأمین منابع اجرای این افزایش یارانه نقدی تردید دارند. آنان معتقدند منابع حاصل از حذف یارانه دهک‌های بالا در سال‌های اخیر برای طرح‌های دیگر هزینه شده است.

این اختلاف نظر نشان می‌دهد اجرای یارانه نقدی جدید نیازمند برنامه‌ریزی مالی دقیق است.

یارانه نقدی و سهم آن در بودجه 1405

بر اساس اعلام کمیسیون تلفیق، بخش عمده‌ای از بودجه عمومی سال آینده به حوزه معیشت اختصاص یافته است. افزایش یارانه نقدی نیز در همین چارچوب قرار دارد.

این موضوع نشان‌دهنده اولویت سیاست‌گذاری اقتصادی بر حمایت معیشتی خانوارها است.

یارانه نقدی و هدفمندی حمایت اجتماعی

یکی از ویژگی‌های مهم مصوبه جدید، هدفمندی دقیق یارانه نقدی است. برخلاف برخی یارانه‌های عمومی، این افزایش فقط به خانوارهای کم‌درآمد پرجمعیت فاقد شغل دولتی تعلق می‌گیرد.

هدفمندی باعث می‌شود منابع حمایتی اثربخشی بیشتری داشته باشد.

یارانه نقدی و تأثیر احتمالی بر نرخ فقر

افزایش درآمد نقدی خانوارهای دهک‌های پایین می‌تواند نقش مهمی در کاهش فقر ایفا کند. به‌ویژه در خانواده‌های پرجمعیت، افزایش یارانه نقدی می‌تواند سطح مصرف را بهبود دهد.

بنابراین این سیاست علاوه بر حمایت فردی، اثر اجتماعی گسترده‌تری نیز دارد.

یارانه نقدی و چشم‌انداز اجرای مصوبه

پس از تصویب مجلس، اجرای افزایش یارانه نقدی بر عهده سازمان هدفمندی یارانه‌ها خواهد بود. این سازمان باید خانوارهای مشمول را شناسایی و پرداخت‌ها را انجام دهد.

اجرای دقیق یارانه نقدی نیازمند هماهنگی میان وزارت رفاه و سازمان هدفمندی است.

یارانه نقدی و جمع‌بندی سیاست حمایتی جدید

مصوبه افزایش سه‌برابری یارانه نقدی فرزندان دهک‌های پایین را می‌توان یکی از مهم‌ترین سیاست‌های حمایتی سال آینده دانست.

این طرح با هدف:

حمایت از خانوارهای پرجمعیت کم‌درآمد

جبران فشار تورمی

تحقق سیاست‌های جمعیتی

هدفمندسازی یارانه نقدی

طراحی شده است.

در صورت اجرای کامل، افزایش یارانه نقدی می‌تواند نقش مهمی در بهبود معیشت اقشار ضعیف ایفا کند.

پرسش‌های متداول 

یارانه نقدی سه‌برابری شامل چه خانوارهایی می‌شود
خانواده‌های دهک‌های 1 تا 4 دارای حداقل سه فرزند که والدین آن‌ها شغل دولتی ندارند.

منابع افزایش یارانه نقدی از کجا تأمین می‌شود
از محل حذف یارانه دهک‌های بالای درآمدی.

هدف اصلی افزایش یارانه نقدی چیست
حمایت معیشتی از خانوارهای کم‌درآمد پرجمعیت و اجرای سیاست‌های جمعیتی.

چه نهادی مسئول اجرای یارانه نقدی است
سازمان هدفمندی یارانه‌ها با همکاری وزارت رفاه.

برای اطلاع از جدیدترین تغییرات یارانه نقدی و حمایت‌های معیشتی، بخش اقتصادی فردانیوز را دنبال کنید و این گزارش را با دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع

خانه ملت
لایحه بودجه 1405
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت