به نقل از فرادید، وقتی دانشمندان برای نخستین بار بقایای نیگِرسوروس تاکتی را در صحرای ساهارا کشف کردند، شگفت زده شدند. برخلاف دیگر دایناسورهایی که گردن های بلند داشتند تا از بالای درختان تغذیه کنند، دهان این ساورپودِ گردن بلند به شکل پهن با لبه های صاف تکامل یافته بود، پر از صدها دندان کوچک با نرخ جایگزینی شگفت آور. همین دهان، نیگرسوروس را از هر موجود ماقبل تاریخی دیگری متمایز می کرد.

این دایناسور در نهایت به یکی از تخصصی ترین گیاه خواران دوره کرتاسه میانی تبدیل شد. در ادامه با جزییات علمی آناتومی و شیوه تغذیه این دایناسور شگفت انگیز و دلیل معروف شدنش به گاو مزوزوییک آشنا می شوید.

کشفی که مدل های تغذیه دایناسورها را تغییر داد
نیگرسوروس تاکتی (Nigersaurus taqueti) نخستین بار در یک مطالعه منتشرشده در PLOS One در سال 2007 به طور رسمی توصیف شد. با استفاده از تصویربرداری توموگرافی کامپیوتری با وضوح بالا (µCT) و تحلیل گسترده فسیل ها، دانشمندان توانستند جمجمه و ساختار دندانی بسیار ظریف این گونه را بازسازی کنند.

محققان دریافتند سر نیگرسوروس مجموعه ای از سازگاری های شدید دارد که پیش از این در ساورپودها مشاهده نشده بود، از جمله:

جمجمه ای سبک با استخوان های حداقلی که دهان پهن را نگه می داشت و امکان گاز گرفتن گسترده در جلوی دهان را فراهم می کرد.
مجموعه ای از باتری های دندانی (ستون های عمودی دندان های جایگزین) که در لبه جلویی فک قرار گرفته بودند.

دهانی که رو به پایین بود، بر اساس داده های وضعیت سر و گوش داخلی که نشان دهنده تغذیه نزدیک به زمین است.

شواهدی که نشان می داد دندان ها به سرعت، حدوداً یک بار در ماه جایگزین می شدند که سریع ترین نرخ شناخته شده برای هر دایناسور است.

این تحلیل آناتومیکی فرضیات قبلی را که ساورپودهای بزرگِ گیاه خوار همه از بالای درختان تغذیه می کردند، رد کرد. برای نخستین بار شواهدی یافت شد که نشان می داد برخی دایناسورها در تغذیه ی نزدیک به زمین تخصص دارند، درست مانند گاوهای امروزی.

چه چیزی نیگرسوروس را متفاوت می کرد
از جلو، جمجمه نیگرسوروس شبیه هیچ دایناسور شناخته شده ی دیگری نبود. دهان آن به شکل عجیبی پهن و مربعی بود. این ساختار ظاهر سر را صاف و کمابیش مکانیکی جلوه می داد، بیشتر شبیه نازل یک جاروبرقی مدرن تا پوزه حیوان و اجازه می داد نواحی وسیعی از گیاهان را در یک حرکت برداشت کند.

نیگرسوروس به جای گاز گرفتن انتخابی، شاید با حرکت دادن دهان خود روی گیاهان (دهانی که برای تماس مداوم با گیاهان کم ارتفاع طراحی شده بود) آن ها را به شکلی کارآمد می برید و می خورد.

دندان هایش در ردیف مستقیمی در لبه فک قرار داشتند، نه در عمق دهان مانند بیشتر گیاه خواران. به جای یک مجموعه محدود که به مرور فرسوده می شد، این دایناسور صدها دندان کوچک و سوزنی شکل داشت که در چند ردیف جایگزین قرار گرفته بودند.

هرگاه یک دندان از فرسایش گیاهان (یا شن و خاک) ساییده می شد، دندان دیگری به سرعت جای آن را می گرفت. مطالعه سال 2007 نشان داد نرخ جایگزینی دندان ها کمابیش هر 14 تا 30 روز یک بار بود. این امر سطح دندانی را همیشه مؤثر نگه می داشت که با توجه به رژیم غذایی احتمالی شامل سرخس ها، دم اسبی ها و سایر گیاهان کم ارتفاع و سخت ضروری بود.

این ویژگی شباهت گسترده ای با استراتژی های دندانی گونه های گیاه خوار امروزی دارد که حجم زیاد غذا را به جای جویدنِ دقیق ترجیح می دهند. برای نمونه، گاوها دندان هایی دارند که به زیر لثه ها کشیده می شوند تا فرسایش جبران شود و دندان های اسب نیز در طول عمرش مداوم رشد می کنند.

تحلیل سال 2007 شامل بازسازی داخلی حفره مغز نیز میشد که نشان داد دهان نیگرسوروس به شکل عادی به سمت زمین متمایل بود، بر خلاف پوزه های رو به جلو در بسیاری از دایناسورها. این شکل بدن اجازه می داد دایناسور به شکل کارآمد گیاهانِ نزدیک زمین را جمع آوری کند، مانند حیوانات چمن خوار امروزی.

الگوهای دندانی هم نشان دهنده بریدن گیاهان نرم بود، نه گیاهان چوبی یا سفت که این فرضیه را مبنی بر چرا کردن نزدیک زمین تقویت می کرد.

ویژگی منحصربه فرد دیگر نیگرسوروس، در مطالعه ای در سال 2023 نشان داد که جمجمه و مهره های آن بسیار سبک بودند و استخوان های نومَتیک (پر از هوا، مشابه پرندگان) داشتند که وزن کلی بدن را کاهش می داد.

این ویژگی اجازه می داد حیوانی با حدود 9 متر طول و با جرم مشابه فیل مدرن، جمجمه ای ظریف و مناسب برای چرا داشته باشد بدون آنکه توسط استخوان های سنگین محدود شود.

اهمیت این دایناسور
سازگاری های آناتومیکی شدید زمانی رخ می دهند که گونه ها از زیستگاه های بسیار تخصصی بهره برداری می کنند و نیگرسوروس نمونه ای عالی است.

ساختار عجیب جمجمه، استخوان بندی فوق سبک و دهان رو به جلو راه حل هایی دقیق برای مسئله ای خاص ارائه می دهند: برداشت کارآمد گیاهان کم ارتفاع در اکوسیستم رقابتی کرتاسه. برخلاف تصور رایج از ساورپودهای بلند، نیگرسوروس یک طرح بدنی داشت که به آن امکان می داد نزدیک زمین برنده ی قلمروی تغذیه ای شود.

این شواهد فسیلی همچنین یادآور این هستند که استراتژی های تغذیه دایناسورها احتمالاً بسیار متنوع تر از چارچوب رایج گیاه خوار بلند در مقابل شکارچی رده بالا بودند.

علاوه بر گیاه خواران عظیم و گوشت خواران استخوان خوار، موجوداتی مانند نیگرسوروس وجود داشتند که سبک زندگی چرا کردن داشتند، شبیه گیاه خواران مدرن. این یافته ها نشان از این دارند که اکوسیستم های باستانی به شکل پیچیده ای تقسیم شده بودند و دایناسورها نقش های غذایی متنوعی داشتند که رقابت را کاهش می داد و هم زیستیِ گونه های غول پیکر را ممکن می کرد.

ساختار جمجمه، نرخ جایگزینی دندان ها و الگوهای فرسایش میکروسکوپی، دیدگاه های بی سابقه ای از رفتار و رژیم غذایی ارائه می دهند، حتی بدون بافت نرم. جهت گیری دندان ها، سرعت جایگزینی و فرسایش سطح آن ها گواه تماس مداوم با گیاهان ساینده ی نزدیک زمین است.

نیگرسوروس تاکتی نمونه ای برجسته از نوآوری تکاملی است. این ساروپود مجهز به یک سیستم تعویض دندان درونی و یک استراتژی تغذیه ای بود که کمتر کسی آن را به دایناسورها ربط می دهد.