به گزارش پارسینه ، از قرن ها پیش، رزماری فقط یک گیاه معطر برای آشپزی نبوده است. در یونان باستان، دانشجویان برای تقویت حافظه و تمرکز ذهنی از رزماری استفاده می کردند. بعضی از آن ها هنگام مطالعه، شاخه های رزماری را به موهای خود می بستند و برخی حتی این گیاه را به شکل حلقه در موهایشان می بافتند. در دوره هایی دیگر، دود حاصل از سوزاندن برگ های رزماری به عنوان راهی برای جلوگیری از ضعف مغز توصیه می شد.

آیا این باورهای قدیمی پشتوانه علمی دارند؟
آیا واقعاً می توان از رزماری برای مغز و بهبود حافظه و عملکرد شناختی استفاده کرد؟
در این مقاله، فواید بالقوه رزماری برای سلامت مغز را بررسی می کنیم و نگاهی دقیق تر به نتایج تحقیقات پیش بالینی و مطالعات انسانی می اندازیم.

رزماری چیست و چرا برای مغز مورد توجه قرار گرفته است؟
رزماری (Rosmarinus officinalis) یک گیاه همیشه سبز و بوته ای است که خاستگاه آن به منطقه مدیترانه بازمی گردد. برگ های سوزنی شکل و عطر قوی آن باعث شده این گیاه هم در آشپزی و هم در صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد گسترده ای داشته باشد.
اما آنچه باعث شده بحث رزماری برای مغز جدی تر شود، ترکیبات زیست فعال موجود در این گیاه است. رزماری حاوی ترکیباتی است که خواص دارویی متعددی به آن نسبت داده می شود، از جمله:
خواص ضدباکتریایی و ضدعفونی کننده
اثرات آنتی اکسیدانی قوی
خاصیت ضدالتهابی و ضد درد
اثرات محافظت کننده از سلول های عصبی
کمک به محافظت از میتوکندری ها (نیروگاه سلول ها)
پتانسیل محافظت در برابر آسیب های عصبی و مغزی
در میان این ویژگی ها، آنچه بیش از همه برای سلامت مغز اهمیت دارد، خاصیت محافظت عصبی، آنتی اکسیدانی و میتوپروتکتیو رزماری است.

نقش اسید کارنوسیک؛ ستاره اصلی رزماری برای مغز
بخش زیادی از فواید احتمالی رزماری برای مغز به ترکیبی به نام اسید کارنوسیک نسبت داده می شود. این ماده از دسته دی ترپن هاست و در مطالعات پیش بالینی توجه ویژه ای را به خود جلب کرده است.
اسید کارنوسیک به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی شناخته می شود و می تواند از سلول های عصبی در برابر آسیب های اکسیداتیو محافظت کند؛ آسیبی که یکی از عوامل مهم در پیری مغز و بیماری های عصبی مانند آلزایمر محسوب می شود.

تحقیقات علمی درباره رزماری برای مغز چه می گویند؟
در دهه های اخیر، مطالعات متعددی تلاش کرده اند ارتباط بین رزماری و عملکرد شناختی را بررسی کنند. با این حال، باید واقع بین بود: بیشتر شواهد موجود از مطالعات حیوانی یا تحقیقات انسانی با نمونه های کوچک به دست آمده اند.
در یک مطالعه تصادفی دوسوکور در سال 2012، اثر مصرف پودر برگ خشک رزماری بر عملکرد شناختی 28 فرد سالمند بررسی شد. نتایج نشان داد که دوز پایین رزماری (750 میلی گرم) تأثیر مثبتی بر سرعت حافظه داشت، اما دوزهای بالا (6000 میلی گرم) حتی اثر منفی نشان دادند. این یافته نشان می دهد که در استفاده از رزماری برای مغز، بیشتر لزوماً به معنای بهتر نیست.
مطالعه ی دیگری در سال 2009 روی افراد مبتلا به زوال عقل نشان داد که آروماتراپی حاوی روغن رزماری می تواند به بهبود برخی جنبه های عملکرد شناختی کمک کند. البته به دلیل استفاده هم زمان از چند روغن گیاهی، نمی توان این اثر را فقط به رزماری نسبت داد.
در مدل های حیوانی، نتایج امیدوارکننده تری در رابطه با موضوع رزماری برای مغز دیده شده است. در پژوهش هایی روی موش ها، اسید کارنوسیک توانسته است:
از آسیب های مغزی پس از ضربه جلوگیری کند
عملکرد میتوکندری ها را حفظ کند
یادگیری و حافظه را در مدل های آلزایمر بهبود دهد
این نتایج نشان می دهد که رزماری برای مغز از نظر تئوری و آزمایشگاهی پتانسیل بالایی دارد، اما هنوز مسیر زیادی تا اثبات قطعی در انسان باقی مانده است.

آیا می توان فقط با رزماری از زوال شناختی جلوگیری کرد؟
پاسخ کوتاه و صادقانه: خیر. رزماری برای مغز مفید است اما قرار نیست معجزه کند!

با وجود شواهد امیدوارکننده، هنوز مدرک علمی قوی ای وجود ندارد که نشان دهد مصرف رزماری به تنهایی می تواند از زوال شناختی جلوگیری کند یا حافظه را به طور چشمگیر تقویت کند. رزماری می تواند یک عامل کمکی باشد، نه یک راه حل جادویی.
اگر هدف شما حفظ سلامت مغز و پیشگیری از زوال شناختی است، متخصصان بر مجموعه ای از عادت های اثبات شده تأکید می کنند، از جمله:

ترک سیگار
فعالیت بدنی منظم (30 تا 60 دقیقه در روز)
داشتن رژیم غذایی سالم برای قلب و مغز
خواب کافی و باکیفیت
مدیریت استرس
کنترل مصرف الکل
در این میان، استفاده متعادل از گیاهانی مانند رزماری برای مغز می تواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد، نه جایگزین آن.

جمع بندی
رزماری گیاهی است با پیشینه ای تاریخی و ترکیباتی ارزشمند که توجه علم مدرن را نیز به خود جلب کرده است. شواهد نشان می دهند که رزماری برای مغز می تواند اثرات محافظتی داشته باشد، به ویژه در سطح سلولی و در مطالعات حیوانی. با این حال، برای نتیجه گیری قطعی درباره فواید آن در انسان، هنوز به تحقیقات گسترده تر نیاز داریم.

اگر به دنبال تقویت ذهن و حافظه هستید، رزماری را می توانید به عنوان یک همراه مفید در کنار عادت های سالم زندگی در نظر بگیرید—نه به عنوان یک معجزه گر.