به نقل از اطلاعات، اگر تا چند ماه پیش افزایش قیمت داروهای ضدسرطان به شکل ماهانه بود، اکنون به شکل هفتگی و حتی روزانه رخ می دهد. داروخانه داران می گویند در صورتی که موجودی داروی ضدسرطان در یک هفته تمام شود، هفته بعد با چند درصد افزایش قیمت تهیه خواهد شد؛ روندی که برای بیماران سرطانی به کابوسی تبدیل شده که استرس ناشی از آن، خود سم مهلکی بر روند درمان آنهاست.

بیماران سرطانی در بسیاری از موارد قادر به تأمین داروهای خود نیستند و متاسفانه درمان را ترک می کنند. گزاره ای است که علی ولی پور، سرطان شناس به آن اشاره داشته. این گفته در کنار اظهارات برخی کارشناسان انجمن سرطان شناسی قرار دارد که تأکید می کنند، طبق دستورالعمل ها نباید در مورد وضعیت بیماران سرطانی در رسانه ها صحبت کرد. با این حال، بررسی میدانی در کلینیک های خصوصی، بخش پذیرش بیمارستان ها و گفت وگو با خود بیماران و خانواده هایشان، تصویری دقیق از روند درمان پس از افزایش قیمت های 200 درصدی داروها و کمبود داروی سرطان ارائه می دهد؛ تصاویری که صحت گفته های پزشکان سرطان شناس را تایید می کند.

پرسش اساسی اما همچنان پابرجاست: چرا داروهای بیماران سرطانی این گونه گران شده اند و چه راهی برای برون رفت از این بحران وجود دارد؟

ساعت 12 ظهر در یکی از کلینیک های شیمی درمانی یوسف آباد تهران، همیشه پررفت وآمدترین زمان بود. دکتر به مطب می رسد، ابتدا روند شیمی درمانی بیماران را در اتاق ویژه دنبال می کند و سپس به ویزیت باقی بیماران می پردازد. پیش تر، منشی مطب هنگام پاسخ به سوال بیماران درباره پذیرش بیماران جدید می گفت: دکتر بیمار جدید نمی پذیرد؛ تراکم بیماران به قدری بالاست که فرصتی برای پذیرش بیمار جدید نداریم. اما این روزها شرایط تغییر کرده است؛ بیماران جدید پذیرفته می شوند و منشی مدام پای تلفن است.

در تماس با خانم مرادی صدایش شنیده می شود: دو مرحله از جلسات شیمی درمانی را نیامده اید. وقتی دلیل عدم حضور پرسیده می شود، منشی توضیح می دهد: می گوید به دنبال ادامه درمان در بیمارستانی دولتی است. البته به او گفتم از نظر هزینه تفاوت چندانی ندارد، اما او می گوید در این شرایط، حتی هزار تومان هم برایش اهمیت دارد. تعداد قابل توجهی از بیماران روند درمان خود را متوقف کرده اند. این گفته او در کنار اظهارات سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس قرار می گیرد که آبان ماه با اعتراض به افزایش نجومی قیمت داروهای شیمی درمانی گفت: داروهای شیمی درمانی در ماه های اخیر به سمتی رفته اند که قیمت یک نوبت تزریق برخی داروها به یک میلیارد و 800 میلیون تومان رسیده است. طبق این گفته اگر حقوق پایه یک کارگر 15 میلیون تومان باشد اگر تمام حقوق پایه اش را صرف پرداخت هزینه یک جلسه شیمی درمانی کند، حدود 10 سال طول می کشد تا هزینه یک جلسه پرداخت شود.

پشت صحنه، بیماران منتظرند و هرکدام داستانی تلخ برای گفتن دارند. غم انگیزترین روایت ها متعلق به کودکان و نوجوانان است. آنان درباره محدودیت های غذایی و هزینه های درمان صحبت می کنند. پروانه، زنی 46 ساله، به بیمار کناری اش می گوید: هربار با شراره می آمدیم. شوهرش فروشنده لوازم تولید محتوا بود و حالا بیکار شده. بیمار دیگر اضافه می کند: اگر تعرفه های 25 درصدی ترامپ عملی شود، حتی اگر شاغل باشیم، توان پرداخت هزینه جلسات شیمی درمانی را نخواهیم داشت.

سینا، پدر ارمیای 9 ساله، در واکنش به این نگرانی توضیح می دهد: تعرفه های ترامپ اگر اعمال شود، به طور مستقیم شامل دارو نمی شود، بلکه بیشتر روی کالاهای صنعتی، قطعات خودرو و صادرات اعمال شده و هدف فشار اقتصادی بر حاکمیت است. اما این تحلیل کمی خوش باورانه به نظر می رسد. همانطور که هادی احمدی، سخنگو و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران، به فرارو می گوید: مشکل اصلی، محدودیت در سیستم های انتقال بانکی و نقل وانتقالات مالی ناشی از تحریم هاست؛ این موضوع به صورت مستقیم تامین دارو را تحت تأثیر قرار داده است.

با این حال، برای بیماران سرطانی، استرس ناشی از این وضعیت خود سم مهلکی است. سکوت در این لحظه، شاید بهترین راه برای حفظ آرامش آنان باشد، اما تصویر واقعیت تلخ درمان سرطان در شرایط اقتصادی کنونی، چیزی جز تراژدی نیست.

تراژدی جلسات شیمی درمانی در کلینیک های خصوصی ادامه دار است؛ بخش دوم درمان با تهیه دارو ادامه خواهد یافت. مساله ای که گران تر از این جلسات برای بیماران سرطانی تمام می شود.

اگرچه محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، می گوید که در حال حاضر بیش از 70 درصد از اقلام دارویی حوزه شیمی درمانی از نظر تعداد قلم در داخل کشور تولید می شود اما بیماران سرطانی اشاره دارند که نمونه ایرانی داروهایشان بیش از 50 میلیون تومان می شود؛ هزینه ای که قشر اندکی از جامعه توان تامین آن را بدون خدشه وارد شدن به تامین مخارج زندگی روزمره دارند. به جز این بسیاری از بیماران هنوز برای ادامه درمان مجبور به خرید داروهای خارجی یا تک نسخه ای هستند؛ داروهایی که قیمت شان از چند ده میلیون تا بیش از 200 میلیون تومان در هر نوبت می رسد و تأمین آن برای اکثر بیماران و خانواده هایشان دشوار است.

معنای داروهای تک نسخه ای برای این بیماران ترسناک به نظر می رسد. این ها داروهایی هستند که در فهرست دارویی کشور ثبت نشده و در نتیجه هیچ شرکتی اجازه تولید یا واردات گسترده آن ها را ندارد. از سویی دیگر به گفته حامد صوفی ، مدیرعامل مؤسسه حامی یار اراک و فعال حوزه سرطان کودکان: داروهای ارزان قیمت نیز در بازار وجود دارد، اما چون کیفیت لازم را ندارند، نه تنها بهبودی برای بیماران حاصل نمی شود بلکه ممکن است عوارضی نیز داشته باشند. جدای از این سخنگوی سازمان غذا و دارو نیز به این مساله اذعان داشته از نظر ارزش ریالی، همچنان بخش قابل توجهی از داروها مربوط به داروهای وارداتی و نوآورانه است که قیمت بالاتری دارند.

گرانی داروهای بیماران سرطانی نتیجه همزمانی چند عامل پیچیده و ساختاری است. به گفته هادی احمدی، سخنگو و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران، ناکارآمدی سیستم بانکی در انتقال ارز و تاخیر در تخصیص ارز به واردات مواد اولیه، زنجیره تأمین دارو را دچار اختلال کرده است. از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی باعث شده حتی داروهایی که تولید داخلی دارند، تحت تاثیر نوسانات ارز آزاد قرار بگیرند، چراکه تنها حدود 30 درصد هزینه تولید مربوط به ماده اولیه است و 70 درصد دیگر شامل بسته بندی، حمل ونقل و سایر هزینه های جانبی می شود که بر اساس ارز آزاد محاسبه می شوند.

این عوامل در کنار ضعف بیمه ها که توان پوشش هزینه های سنگین دارو را ندارند، موجب شده پرداختی از جیب بیماران در برخی موارد تا 60 تا 70 درصد افزایش یابد و بیماران مجبور شوند داروها را ناقص مصرف کنند یا روند درمان خود را متوقف نمایند. همچنین کمبود 150 تا 200 قلم دارو در بازار، حتی برای بیماران غیرسرطانی، نشان دهنده بحران گسترده دارو در کشور است.

راه برون رفت از این بحران نیز، به گفته کارشناسان، نیازمند اقدامات هماهنگ و چندوجهی است. اول، تخصیص به موقع و کافی ارز برای واردات مواد اولیه و داروهای وارداتی و تامین منابع مالی داروخانه ها ضروری است تا تولیدکنندگان بتوانند دارو را به موقع و با قیمت معقول عرضه کنند.

دوم، بهبود پوشش بیمه ای و پرداخت هزینه ها از سوی سازمان های بیمه گر می تواند فشار مالی بر بیماران را کاهش دهد و مانع مصرف ناقص دارو شود.

سوم، مدیریت واردات و تولید داروهای داخلی و وارداتی به گونه ای که کمبودهای بازار به حداقل برسد، و جایگزینی مطمئن داروها با مشورت پزشک و داروساز، می تواند از توقف درمان بیماران جلوگیری کند.

بنابراین، بدون اصلاح ساختاری در ارز، بیمه و مدیریت تامین دارو، گرانی و کمبود آن به ویژه برای بیماران سرطانی ادامه خواهد یافت و پیامدهای انسانی و اجتماعی آن روزبه روز شدیدتر می شود.

منوچهر احمدی، متخصص رادیوانکولوژی در بیمارستان توحید سنندج ضمن مقایسه روند درمان در کلینیک خصوصی و مراکز دولتی برای بیماران سرطانی به طبقاتی شدن درمان در ایران اشاره دارد.

او می گوید: در مراکز دولتی نمی توان گفت بیماران به دلیل نبود دارو دیگر در جلسات درمان حاضر نمی شوند؛ دارو کم هست، اما نه به آن معنا. مدتی هست و مدتی نیست. بی نظمی و آشفتگی وجود دارد و دلیل آن کمبود اعتبار است. اگر بیمار به مراکز دولتی مراجعه کند، در حدی دارو وجود دارد که کارش راه بیفتد.

منوچهر احمدی می گوید: اما اکنون درمان سرطان، مانند بسیاری از امور دیگر، کاملا طبقاتی شده است. عده ای ابرتیلیاردر هستند که وضعیتشان مشخص است و ترجیح می دهند به جای ایران به کشورهای خارجی مراجعه کنند. برخی افراد در داخل کشور هم داروهای نایاب و گران قیمت را تهیه می کنند و درمانشان انجام می شود. اما سایر مردم، اگر پیگیر درمان باشند و توقع بالایی نداشته باشند، در حد استاندارد درمان می شوند. با این حال، کسانی که بخواهند با درمان های جدید و داروهای نوین معالجه شوند، با هزینه های کمرشکن روبه رو خواهند بود و شاید تنها حدود 5 درصد بیماران بتوانند از این درمان ها استفاده کنند.

هزینه درمان بیماران سرطانی در کلینیک خصوصی و مراکز دولتی از دید این متخصص رادیوانکلوژی نیز تفاوت چشم گیری دارد. او در اینباره می گوید: من تمام وقت در بیمارستان فعالیت می کنم و مطب بیرون ندارم اما مطلع هستم هزینه درمان در کلینیک های خصوصی با توجه به ابرتورم موجود بسیار بالاست، اما در مراکز دولتی، هزینه درمان و ارائه خدمات در حد قابل قبولی است. به ویژه از نظر دارو؛ اگر دارو از داروخانه تهیه شود، 30 درصد فرانشیز دریافت می شود، در حالی که در بیمارستان دولتی میزان فرانشیز حدود 10 درصد است.

وضعیت بیمه در مراکز دولتی هم برای برخی از مردم مورد پرسش است اما به گفته احمدی: بیمه خدمات درمانی قابل دریافت است؛ هزینه آن سالانه حدود 24 تا 25 میلیون تومان است و به همه افراد تعلق می گیرد. با هر نوع بیمه ای، درمان در مراکز دولتی انجام می شود. برخی تصور می کنند دارندگان بیمه روستایی نسبت به بیمه های شهری یا کارمندی خدمات کمتری دریافت می کنند، اما در مراکز دولتی همه بیمه ها به یک شکل محاسبه می شوند. با این حال، دلایل مختلفی باعث می شود مردم تمایل بیشتری به مراجعه به کلینیک های خصوصی داشته باشند.

او می افزاید: من به عنوان رادیوانکولوژیست که هم رادیوتراپی و هم شیمی درمانی انجام می دهم، می گویم در شرایط فعلی بیماران برای شیمی درمانی معمولا در صف انتظار طولانی نمی مانند. بخش ما 20 تخت دارد، اما در رادیوتراپی به دلیل فعال بودن تنها یک دستگاه، زمان انتظار نوبت ها حدود یک ماه است. البته این وضعیت مربوط به بیمارستان ماست و در بیمارستان های دیگر می تواند متفاوت باشد.

در مقابل، از دید او کلینیک های خصوصی شرایط دیگری دارند: معمولا صف انتظار ندارند، چون با توجه به هزینه های بالا، تعداد بیماران مراجعه کننده کمتر است. رادیوتراپی تنها بخشی است که هنوز پدیده زیرمیزی وارد آن نشده و بیمار دقیقاً بر اساس تعرفه های دولتیِ بخش خصوصی درمان می شود، هرچند معطلی همچنان وجود دارد.

این متخصص رادیوانکولوژی در نهایت با اشاره به مصرف داروهای سرطانی بین جلسات شیمی درمانی و رادیو تراپی می گوید: وضعیت دارو واقعا بغرنج است. متاسفانه دارو اگر کمتر از سایر کالاها افزایش قیمت نداشته باشد، قطعاً بیشتر هم داشته است. به ویژه برخی داروهای خوراکی که بیماران باید برای دوره های دو هفته ای تا یک ماهه مصرف کنند، بسیار گران شده اند و قیمت آن ها واقعاً بیداد می کند .