گروه سیاست خارجی فردا : انتشار موجی از اخبار درباره «لغو مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا» در ساعات اخیر، در حالی رخ داد که ساعاتی بعد سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، به‌طور رسمی اعلام کرد مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت 10 صبح در مسقط برگزار خواهد شد و از دولت عمان بابت فراهم‌سازی ترتیبات لازم قدردانی کرد. این اعلام رسمی، عملاً ادعای لغو مذاکرات را منتفی ساخت و پرسشی مهم را برجسته کرد: اگر مذاکرات لغو نشده بود، چرا چنین جوی در رسانه‌های غربی شکل گرفت؟

منشأ اصلی این فضاسازی خبری، پایگاه آمریکایی Axios بود؛ رسانه‌ای که به نقل از «مقامات آمریکایی بی‌نام» گزارش داد واشنگتن با پیشنهاد ایران برای تغییر محل مذاکرات مخالفت کرده است. نکته قابل‌توجه آن است که اکسیوس در متن خبر خود، به‌صورت صریح از «لغو مذاکرات» سخن نگفت، اما نحوه تنظیم خبر به‌گونه‌ای بود که بلافاصله از سوی رسانه‌های اسراییلی و برخی محافل غربی، به‌عنوان لغو مذاکرات از طرف آمریکا تفسیر و بازنشر شد.

با اعلام رسمی وزیر امور خارجه ایران درباره برگزاری مذاکرات در مسقط، روشن شد که ادعای لغو، نه یک واقعیت دیپلماتیک، بلکه یک روایت رسانه‌ای هدایت‌شده بوده است. این مسئله بار دیگر نقش اکسیوس را در فرآیند «مدیریت ادراک» برجسته می‌کند؛ رسانه‌ای که بارها از آن به‌عنوان کانال نیمه‌رسمی درز پیام‌های سیاست خارجی آمریکا یاد شده است.

اکسیوس در سال 2017 توسط Jim VandeHei، Mike Allen و Roy Schwartz تأسیس شد. این سه نفر پیش‌تر از چهره‌های کلیدی رسانه Politico بودند و به داشتن ارتباطات نزدیک با کاخ سفید، کنگره، وزارت خارجه آمریکا و نهادهای امنیتی شهرت دارند. مدل کاری اکسیوس بر انتشار خبرهای کوتاه، فوری و مبتنی بر منابع ناشناس است؛ الگویی که آن را به بستری مناسب برای آزمون پیام‌ها و فضاسازی پیشادستانه تبدیل کرده است.

در دوره‌های گذشته، به‌ویژه در جریان جنگ 12 روزه اخیر و تنش‌های منطقه‌ای، اکسیوس عملاً به یکی از رسانه‌های اصلی روایت‌سازی از زاویه دید آمریکا تبدیل شد. انتشار مستمر گزارش‌هایی با استناد به منابع امنیتی آمریکایی و اسراییلی، پیش از هرگونه موضع‌گیری رسمی، نشان داد این رسانه نقشی فراتر از خبررسانی صرف ایفا می‌کند و بخشی از سازوکار ارتباطی سیاست خارجی واشنگتن است.

در ماجرای اخیر نیز، بسیاری از تحلیلگران معتقدند خبرسازی درباره لغو مذاکرات، تلاشی حساب‌شده برای اعمال فشار روانی بر ایران پیش از آغاز رسمی گفت‌وگوها بوده است؛ فشاری که با هدف گرفتن امتیاز پیشینی یا تغییر چارچوب مذاکرات دنبال شده است. در چنین الگویی، «درز خبر» جایگزین اعلام رسمی می‌شود تا بدون پرداخت هزینه سیاسی، فضای رسانه‌ای علیه طرف مقابل شکل گیرد.

در مقابل، واکنش ایران قابل‌تأمل بود. تهران تا زمان اعلام رسمی برگزاری مذاکرات، وارد بازی رسانه‌ای نشد و از پاسخ‌گویی به فضاسازی‌ها خودداری کرد. اعلام مستقیم و شفاف وزیر امور خارجه درباره زمان و مکان مذاکرات، این جنگ روانی را عملاً خنثی کرد و نشان داد روایت اکسیوس بیش از آن‌که مبتنی بر واقعیت باشد، بخشی از تاکتیک فشار پیشامذاکره‌ای بوده است.

 اکسیوس را باید نه صرفاً یک رسانه مستقل، بلکه بازیگری فعال در میدان نبرد روایت‌ها دانست؛ رسانه‌ای که مأموریت آن، شکل‌دهی به فضای ذهنی پیش از تصمیم‌های رسمی است. در این چارچوب، خبر لغو مذاکرات نه نشانه پایان دیپلماسی، بلکه نمونه‌ای دیگر از تقابل روایت‌ها پیش از نشستن طرف‌ها پشت میز گفت‌وگو بود؛ تقابلی که با اعلام رسمی تهران، فعلاً به سود واقعیت دیپلماتیک پایان یافت.