یک مقام ارشد دولت امارات متحده عربی، در نشست سران دولت های جهان در دبی گفت که خاورمیانه نیازی به رویارویی دیگری بین ایالات متحده و ایران ندارد و دو طرف را دعوت کرد که به یک توافق هسته ای برسد. این موضوع دلالت بر نگرانی های فزاینده در منطقه دارد.

به نوشته خبرگزاری رویترز، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس دولت امارات متحده عربی، در این نشست گفت: من فکر می کنم که منطقه درگیری های فاجعه بار مختلفی را پشت سر گذاشته است. فکر نمی کنم به درگیری دیگری نیاز داشته باشیم. دوست دارم مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا منجر به تفاهم شود تا هر روز با این مسائل مواجه نشویم .

او افزود: آن ها باید روابط خود را با ایالات متحده بازسازی کنند. من فکر می کنم از طریق دستیابی به یک توافق، یک توافق سیاسی، یک توافق ژئواستراتژیک گسترده تر که در واقع برای منطقه مفید خواهد بود، ایرانی ها نیز در نهایت به آن چه که نیاز دارند، یعنی بازسازی اقتصادشان، کمک می کنند . امارات متحده عربی، یک قدرت عرب تأثیرگذار در خلیج فارس و متحد نزدیک ایالات متحده، اعلام کرده این مناقشه به یک راه حل بلندمدت نیاز دارد.

در این شرایط به نظر می رسد این تنش ها بازارهای انرژی را به شدت متلاطم کرده است.

به نوشته نشنال نیوز، قیمت نفت پنج شنبه گذشته برای اولین بار از ماه جولای، زمانی که آمریکا با تشدید تحریم ها، ایران و روسیه را تحت فشار قرار داد، به بالای 70 دلار در هر بشکه رسید. علی رغم روایت عرضه بیش از حد برای امسال، قیمت ها توسط عوامل موقت پشتیبانی شده اند: وقفه در تولید ایالات متحده ناشی از طوفان های زمستانی و کاهش شدید عرضه قزاقستان به دلیل آتش سوزی در میدان کلیدی تنگیز.

قیمت گاز طبیعی اروپا هم ماه گذشته به دلیل هوای سرد طولانی مدت و کاهش ذخایر به شدت افزایش یافت. تهدیدات ژئوپلیتیکی کاخ سفید، اروپا را به این فکر می اندازد که آیا از آتش وابستگی به خطوط لوله روسیه به آتش وابستگی بیش از حد به گاز طبیعی مایع (LNG) آمریکا گریخته است یا خیر.

اکنون طیف وسیعی از سناریوهای احتمالی وجود دارد که ممکن است رخ ندهد و یا مانند جنگ 12 روزه ماه ژوئن، به حملات علیه سایت های موشکی یا هسته ای منجر شود که بر صنعت انرژی ایران تأثیری ندارند. اما ایالات متحده و/یا اسراییل ممکن است به زیرساخت های انرژی داخلی ایران حمله کنند و بر توزیع گاز، برق و سوخت تمرکز کنند. شاید حتی واشنگتن یک کمپین نظامی طولانی تر یا محاصره صادرات نفت را آغاز کند.

ایران هم می تواند مانند سال گذشته که به پالایشگاهی در حیفا، آسیب جدی وارد کرد، به طور مشابه حمله متقابل انجام دهد. ممکن است تلاش کند به تأسیسات گاز فراساحلی اسراییل که برای تأمین گاز مصر و اردن نیز حیاتی هستند، آسیب برساند. همچنین ممکن است سعی کند به زیرساخت های انرژی منطقه ای ضربه بزند، حتی اگر تهدید مکرر به بستن تنگه هرمز تا حدی اغراق آمیز باشد.

با چنین عدم قطعیتی، جای تعجب نیست که بازارهای انرژی مطمئن نیستند که چگونه واکنش نشان دهند. این وضعیت با وضعیت ونزوئلا در آغاز امسال در تضاد است. آن ماجرا یک داستان یک طرفه بود: صادرات نفت جمهوری بولیواری پیش از این به شدت کاهش یافته بود و در صورت حمله آمریکا، صادرات نفت فقط می توانست افزایش یابد.

این در حالی است که در مورد ایران، ماجرا عمدتاً برعکس تصور می شود. صادرات نفت کشور از سال 2022 به شدت رو به افزایش بوده است. با رسیدن به 1.5 تا 1.7 میلیون بشکه در روز نفت خام و میعانات گازی و 0.5 میلیون بشکه در روز محصولات پالایش شده، وقفه در تولید به اندازه ای موثر خواهد بود که قیمت ها را 15 دلار در هر بشکه یا بیشتر افزایش دهد. با این حال، به نظر می رسد ظرفیت اضافی اوپک، که عمدتاً در اختیار عربستان سعودی و امارات متحده عربی است، برای جبران آن کافی باشد. چین هم، که تاکنون بزرگترین مشتری ایران بوده، می تواند ذخایر استراتژیک خود را کاهش دهد یا نفت روسیه با تخفیف بیشتر را جایگزین کند.

با وجود این که ایران سومین تولیدکننده بزرگ گاز در جهان است، مقدرا بسیار کمی از سهم را دارد. مشتری اصلی کشور، ترکیه، گزینه های دیگری دارد، از جمله افزایش خرید LNG - که بازار جهانی را محدود می کند - یا خرید گاز بیشتر از روسیه.

بنابراین، این ماجرا احتمال آسیب یا اختلال در تولید یا انتقال انرژی خلیج فارس را بالا می برد. تلاش برای بستن کامل تنگه هرمز، احتمالا آخرین راه حل خواهد بود.

اما گزینه های دیگری برای تلافی وجود دارد. نیروهای حوثی در یمن نشان داده اند که چند حمله موشکی، پهپادی و مین های دریایی تا چه حد می توانند به طور موثر کشتی ها را از یک آبراه حیاتی دور کنند. یک کمپین مشابه در خلیج فارس، انتقال LNG و نفت را متوقف نمی کند، اما آن را محدود می کند و حق بیمه کشتیرانی و بیمه را به شدت افزایش می دهد.

در مورد توافق با ایالات متحده، اوضاع متفاوت به نظر می رسد. حق بیمه ریسک از بین می رود. کاهش یا تعلیق تحریم ها می تواند کل تولید ایران را به حدود 3.8 میلیون بشکه در روز افزایش دهد و 300000 تا 500000 بشکه در روز از صادرات کشور را بازگرداند. اگر ایران بتواند به مشتریانی غیر از چین نفت بفروشد، تخفیف ها و استفاده پرهزینه از ناوگان سایه و دور زدن تحریم ها پایان می یابد و حداقل 8 تا 10 دلار در هر بشکه صرفه جویی می شود.

میادین نفتی ایران از نظر فنی گزینه آسان تری نسبت به نفت خام چسبنده ونزوئلا هستند. اما هرگونه تنش زدایی با واشنگتن و همسایگان خلیج فارس، باعث افزایش تولید نفت ایران نخواهد شد. حتی در شرایط سیاسی دوستانه تر، تهران هرگز مکان آسانی برای کار شرکت های نفتی بین المللی نبوده است.

میادین نفتی فرسوده کشور به سرمایه گذاری سنگین نیاز دارند و برای تزریق به پروژه های حیاتی بهبود بازیافت نفت، با کمبود گاز مواجه است. در شرایط مطلوب، تولید 4.5 میلیون بشکه در روز تا سال 2030 محتمل است، افزایشی متوسط اما نه تغییر دهنده بازی.

بنابراین به نظر می رسد ریسک ژئوپلیتیکی قطعاً به سمت افزایش قیمت نفت و گاز متمایل است. برعکس، اگر صلح در خلیج فارس یا کاراییب حاصل شود، بازار آزادتر خواهد شد، اما تغییر چشمگیری نخواهد داشت. در حال حاضر، هیچ یک از بازیگران دقیقاً نمی دانند چه می خواهند یا در مرحله بعد چه خواهند کرد.

امواج مدیا هم در این زمینه نوشت، همزمان با افزایش گمانه زنی ها در مورد حمله مجدد آمریکا به ایران، مقامات کشورهای عربی خلیج فارس به دولت دونالد ترامپ در این زمینه هشدار داده اند. این پویایی ها نشان می دهد که نگرانی زیادی در مورد اثرات جانبی بی ثباتی در همسایگی این کشورها وجود دارد.

زمانی که ایالات متحده در ژوئن 2025 به ایران حمله کرد و سه سایت هسته ای کلیدی کشور را بمباران کرد، کشورهای عربی خلیج فارس به سرعت وضعیت آماده باش را افزایش دادند. وقتی ایران با شلیک موشک به مقر فرماندهی مرکزی ایالات متحده در خارج از دوحه تلافی کرد، حریم هوایی این کشورها به سرعت بسته شد و آژیرهای حمله هوایی در بحرین، کویت و قطر به صدا درآمد. حمله به پایگاه هوایی العدید، سیگنال بزرگی را به همراه داشت؛ این اولین باری بود که ایران به یک پایگاه آمریکایی در یک کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس حمله می کرد.

به موازات آن، با توجه به این که تنها نیروگاه اتمی ایران در نزدیکی چندین پایتخت عربی خلیج فارس نسبت به تهران قرار دارد، دیپلمات های شورای همکاری خلیج فارس همچنین به آژانس بین المللی انرژی اتمی در مورد عواقب جدی حملات به تأسیسات هسته ای هشدار دادند. نگرانی شدیدی در مورد پیامدهای اقتصادی، انسانی و زیست محیطی، از جمله تهدید مستقیم برای ایمنی تشعشعات و سیستم پادمان هسته ای بین المللی ابراز شد.

به گفته سلوی سعید، تحللی گر سیاسی کویتی، طرح ایالات متحده برای حمله به ایران در ماه گذشته به دلیل غیرممکن بودن از نظر نظامی کنار گذاشته نشد ، بلکه از نگاه خلیج فارس، به این دلیل بود که از نظر استراتژیک نادرست بود. به باور خلیج فارس هرج و مرج تعادل را برقرار نمی کند؛ بلکه آن را از بین می برد. بنابراین، مخالفت با حمله آمریکا نه بر اساس ارزش ها یا ایدئولوژی، بلکه بر اساس محاسبه ای خشک از هزینه و فایده صورت گرفته است.

به باور عبدالنبی سلمان، معاون رییس پارلمان بحرین هرگونه تجاوزی که توسط ایالات متحده و اسراییل علیه ایران انجام شود، زلزله ای واقعی در سراسر منطقه ایجاد خواهد کرد، به خصوص اگر چنین حمله ای از پایگاه های ایالات متحده انجام شود و کل منطقه را به میدان نبرد تبدیل کند .

خوله مطر، مقام عرب سابق سازمان ملل، هم معتقدست: هرگونه اقدام نظامی علیه ایران در این برهه تاریخی، نه تنها برای ایران و کشورهای اطراف آن، یعنی کشورهای خلیج فارس، بلکه برای کل منطقه ویرانگر خواهد بود. ایران هشدار داده که پاسخ قاطعی علیه تمام منافع و پایگاه های ایالات متحده در منطقه خواهد داد .

سلمان هشدار داده که حمله نظامی آمریکا چهره منطقه را کاملاً تغییر خواهد داد که در نهایت به نفع اسراییل و منافع ایالات متحده در منطقه خواهد بود . او تأکید کرد که پیامدهای اقتصادی آن فوری و شدید خواهد بود. بسته شدن گلوگاه های کلیدی دریایی مانند تنگه هرمز و حتی باب المندب می تواند منجر به توقف حمل و نقل نفت به جهان خارج شود و هم منطقه و هم اقتصاد جهانی را در شرایط بی سابقه ای فرو ببرد.

به گفته سعید، هرگونه اقدام نظامی اثرات جانبی بیشتری خواهد داشت. او گفت: هرگونه حمله به ایران را نمی توان از معادله امنیت انرژی، کریدورهای دریایی و قیمت نفت جدا کرد. در طول دهه گذشته، کشورهای عربی خلیج فارس استراتژی آگاهانه ای از مدیریت به جای رویارویی را دنبال کرده اند و بروز جنگ، سال ها دیپلماسی محتاطانه و تعادل استراتژیک را از بین می برد او هشدار داد که در چنین سناریویی، صادرات انرژی مختل خواهد شد، در حالی که زیرساخت های حیاتی مربوط به آب و برق می تواند به شدت آسیب ببیند. مسیرهای حمل و نقل دریایی تجاری، که از قبل آسیب پذیر هستند، با خطرات بی سابقه ای روبرو خواهند شد و عواقب این امر برای زندگی روزمره می تواند فاجعه بار باشد.