به گزارش پارسینه مهدی اسکندری سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در گفت وگو با ایسنا، با بیان اینکه بخش عمده معادن کشور همچنان به شیوه های سنتی اداره می شوند، اظهار کرد: حرکت به سمت هوشمندسازی معادن یک ضرورت اجتناب ناپذیر است که می تواند به طور همزمان موجب کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری شود.

اسکندری با بیان اینکه یکی از مشکلات اساسی حوزه معدن در کشور، اداره سنتی معادن است، اظهار کرد: ما ناچار هستیم به سمت هوشمندسازی حرکت کنیم، چراکه با اجرای این رویکرد، هزینه ها کاهش پیدا می کند و بهره وری به طور محسوسی افزایش می یابد.

تعریف پروژه های مشترک برای هوشمندسازی معادن

وی با اشاره به همکاری های شکل گرفته در این حوزه بیان کرد: در قالب مأموریت هایی که در پژوهشگاه تعریف کرده ایم، پروژه هایی با همکاری خانه معدن و مسئولان این بخش در حال اجراست که یکی از محورهای اصلی آن، هوشمندسازی معادن است.

این مقام مسئول با اشاره به اقدامات انجام شده در کشور افزود: خوشبختانه در سال های اخیر بحث هوشمندسازی و استفاده از هوش مصنوعی در معادن کشور آغاز شده و کارهای متنوعی نیز انجام شده است. ما هم در پژوهشگاه فعالیت های پژوهشی خود را در این مسیر شروع کرده ایم.

کاربرد هوش مصنوعی در آنالیز دانه بندی و عیار مواد معدنی

اسکندری با تشریح یکی از پروژه های در دست اجرا گفت: در یکی از پروژه ها، روی آنالیز دانه بندی مواد معدنی کار کرده ایم. در این طرح، از یک سامانه مبتنی بر دوربین استفاده می شود که هنگام عبور سنگ های معدنی از روی نوار نقاله، آنالیز تصویری انجام می دهد و اندازه دانه ها را مشخص می کند.

وی ادامه داد: این سامانه همچنین با توجه به رنگ بندی مواد معدنی، قادر است عیار کانسنگ را نیز تعیین کند. این نمونه ها نشان می دهد که باید به طور جدی به سمت استفاده از فناوری های هوشمند در معادن حرکت کنیم.

دستیابی به دانش فنی بازیابی فلزات گران بها از بردهای الکترونیکی

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در بخش دیگری از سخنان خود به پژوهش های اخیر این مجموعه در حوزه بازیافت پسماندهای الکترونیکی اشاره کرد و گفت: بسیاری از بردهای الکترونیکی موجود در وسایل الکترونیکی حاوی عناصر ارزشمندی مانند طلا، مس و نقره هستند.

وی با بیان اینکه در پژوهشکده، روی استخراج این فلزات از بردهای الکترونیکی کار شده است، افزود: روش های سنتی بازیابی فلزات عمدتاً مبتنی بر سوزاندن و ذوب هستند که مشکلات زیست محیطی جدی ایجاد می کنند، اما پژوهشگران ما با استفاده از روش هیدرومتالورژی، این فلزات را به صورت پاک تر و کم خطرتر استخراج کرده اند.

راه اندازی پایلوت بازیابی فلزات گران بها با ظرفیت 250 کیلوگرم در روز

اسکندری با اشاره به نتایج عملی این پژوهش ها بیان کرد: در حال حاضر یک پایلوت با ظرفیت 250 کیلوگرم در روز در اختیار داریم که در آن، بردهای الکترونیکی خرد شده و فلزاتی مانند طلا، مس و نقره از آن ها بازیابی می شود.

وی ادامه داد: این طرح، طرح بسیار مناسبی است و در حال حاضر با سازمان صمت و معاونت تجارت همکاری هایی در این زمینه داریم و قرار است با انجام سرمایه گذاری مناسب، این فرآیند توسعه پیدا کند.

صرفه اقتصادی بالای استخراج طلا از پسماندهای الکترونیکی

این مقام مسئول با تأکید بر توجیه اقتصادی این طرح اظهار کرد: با توجه به افزایش قیمت فلزات گران بها، حتی اگر درصد کمی طلا یا سایر فلزات ارزشمند در بردهای الکترونیکی وجود داشته باشد، استخراج آن ها کاملاً مقرون به صرفه است.

وی افزود: در پایلوت فعلی، ظرفیت خوراک 250 کیلوگرم در روز است، اما آمادگی داریم برای سرمایه گذاران، واحدهایی با ظرفیت سه، چهار یا حتی پنج تن در روز طراحی کنیم.

امکان توسعه صنعتی فناوری پس از اثبات در مقیاس آزمایشگاهی

اسکندری درباره ارزش ریالی محصولات استخراجی گفت: میزان فلزات بازیابی شده به درصد عناصر گران بها در خوراک بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر خوراک دارای 20 پی پی ام طلا باشد، به این معناست که در هر تن، حدود 20 گرم طلای خالص وجود دارد.

وی ادامه داد: در مقیاس پایلوت 250 کیلوگرمی، میزان طلای بازیافتی ممکن است چند گرم باشد که با قیمت های فعلی، ارزش اقتصادی قابل توجهی دارد. این پایلوت در واقع برای اثبات فناوری طراحی شده و پس از آن می توان با افزایش تناژ، واحدهای صنعتی با ظرفیت های بالاتر راه اندازی کرد.

قابلیت اسکیل آپ طرح بازیابی فلزات گران بها

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی با تأکید بر قابلیت توسعه طرح بازیابی فلزات گران بها از بردهای الکترونیکی گفت: این طرح به گونه ای طراحی شده که سرمایه گذاران بتوانند با اطمینان، آن را در مقیاس صنعتی و با ظرفیت های چندتنی توسعه دهند.

اسکندری با بیان اینکه این طرح قطعاً قابلیت توسعه دارد و ظرفیت آن نیز پیش بینی شده است، اظهار کرد: هدف از اجرای پایلوت این بود که سرمایه گذاران بیایند، از نزدیک ببینند که فناوری وجود دارد و امکان اسکیل آپ آن برای خوراک هایی در حد پنج، 10 تن در روز هم فراهم است که حجم بسیار بالایی محسوب می شود.

وی افزود: با توجه به قیمت فعلی فلزات گران بها، به ویژه طلا، این طرح ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد. البته فقط طلا نیست؛ نقره و مس هم در این بردها وجود دارد که آن ها هم ارزشمند هستند.

افزایش چشمگیر قیمت نقره، توجیه اقتصادی طرح ها را تقویت کرده است

اسکندری با اشاره به نوسانات بازار فلزات گران بها بیان کرد: قیمت نقره در ماه های اخیر به شدت افزایش پیدا کرده و طی حدود سه تا چهار ماه گذشته، چند برابر شده است. این موضوع باعث می شود چنین طرح هایی کاملاً اقتصادی و جذاب شوند.

همکاری با صنعت برای حل چالش طلاهای همراه با مس

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در ادامه به همکاری این پژوهشگاه با گروه های صنعتی فعال در حوزه طلا اشاره کرد و گفت: برخی از همکاران صنعتی ما در حوزه فرآوری طلا فعالیت دارند و با چالشی مواجه شده اند که در آن، طلا به صورت همراه با مس وجود دارد.

وی با بیان اینکه فرآوری این نوع کانسنگ ها از نظر فنی پیچیدگی های خاص خود را دارد، اظهار کرد: ما به تازگی کار پژوهشی روی این موضوع را آغاز کرده ایم و به نتایج اولیه خوبی هم رسیده ایم، اما چون فناوری هنوز در مرحله توسعه است، فعلاً امکان ارائه جزییات آن وجود ندارد.

جلوگیری از هدررفت طلا در معادن کشور

اسکندری با تأکید بر اهمیت این فناوری افزود: در حال حاضر، در بسیاری از معادن کشور، به دلیل همین چالش فنی، طلا عملاً قابل استحصال نیست و از بین می رود. اگر بتوانیم به این فناوری دست پیدا کنیم، امکان استخراج طلا از این معادن فراهم می شود و ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد خواهد شد.

وی ادامه داد: خیلی از معادن کشور چنین شرایطی دارند و به دلیل نبود فناوری مناسب، قادر به بازیابی طلا نیستند. در صورت دستیابی به این فناوری، این مشکل به طور جدی حل خواهد شد.

افزایش برداشت طلا با توسعه فناوری های نوین فرآوری

این مقام مسئول با اشاره به اثرگذاری مستقیم این پژوهش ها بر افزایش تولید گفت: اکنون معادنی وجود دارند که اساساً نمی توانند طلا را استحصال کنند و خاک آن ها بدون بازیابی ارزشمند دفع می شود. حل این مشکل می تواند به افزایش برداشت طلا و بهره وری معادن منجر شود.

تولید رنگدانه های اکسید آهن؛ گامی در مسیر اقتصاد چرخشی

اسکندری در بخش دیگری از سخنان خود به اجرای پروژه احداث پایلوت تولید رنگدانه های مبتنی بر اکسید آهن اشاره کرد و گفت: این پروژه با حمایت معاونت علمی انجام شده و یکی از اهداف اصلی آن، کمک به اقتصاد چرخشی و کاهش وابستگی به واردات است.

وی با بیان اینکه بخش عمده پیگمنت های رنگی مورد استفاده در کشور وارداتی هستند، اظهار کرد: ما در پژوهشگاه یک نوآوری انجام دادیم و از آهن قراضه یا آهن های کم کاربرد، پیگمنت های بسیار ارزشمند اکسید آهن تولید کردیم.

تبدیل مواد کم ارزش به محصولات راهبردی صنعتی

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی افزود: این پیگمنت ها شامل رنگدانه های قرمز، مشکی و زرد هستند که کاربرد گسترده ای در صنایع رنگ، پلیمر و صنایع مشابه دارند.

وی ادامه داد: در حال حاضر، یک پایلوت با ظرفیت حدود 500 کیلوگرم در روز در پژوهشکده فعال است که به عنوان اثبات فناوری عمل می کند. در صورت وجود سرمایه گذار، این ظرفیت می تواند تا روزانه پنج تن تولید پیگمنت های رنگی افزایش پیدا کند.

اسکندری با تأکید بر رویکرد ارزش آفرینی این طرح گفت: ما از موادی مانند آهن قراضه که ارزش اقتصادی پایینی دارند، محصولی با ارزش افزوده بالا تولید کرده ایم. این دقیقاً همان مسیری است که به توسعه پایدار، کاهش ضایعات و تقویت اقتصاد چرخشی در بخش معدن کمک می کند.

نقش نانوفناوری در افزایش بازیابی فلزات معدنی

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی با تأکید بر ماهیت میان رشته ای نانوفناوری گفت: استفاده هدفمند از نانوذرات در فرآیندهای فرآوری مواد معدنی می تواند به طور چشمگیری بهره وری معادن را افزایش داده و درآمد ارزی قابل توجهی برای کشور ایجاد کند.

اسکندری با بیان اینکه نانوفناوری یک حوزه کاملاً میان رشته ای است که در پزشکی، الکترونیک و بخش معدن کاربرد دارد، اظهار کرد: در فرآوری مواد معدنی، نانو می تواند نقش بسیار مؤثری در افزایش بازیابی عناصر فلزی ارزشمند ایفا کند.

افزایش بازیابی تا 95 درصد با استفاده از نانوکلکتورها

وی با اشاره به کاربرد نانوفناوری در فرآیند فلوتاسیون بیان کرد: اگر در فرآیندهای بازیابی از کلکتورهای مبتنی بر نانو استفاده شود، میزان بازیابی به طور محسوسی افزایش پیدا می کند؛ به طوری که در برخی کانسنگ های مس، بازیابی می تواند از حدود 80 درصد به نزدیک 95 درصد برسد.

اسکندری افزود: در حوزه معدن، حتی اگر یک درصد بازیابی افزایش پیدا کند، درآمد معدن دار و شرکت معدنی به شدت افزایش می یابد، آن هم درآمدی که اغلب به صورت ارزی است و اهمیت راهبردی دارد.

کاهش مصرف انرژی و اسید در فرآیند لیچینگ با نانوفناوری

این مقام مسئول با اشاره به کاربرد نانوذرات در فرآیند لیچینگ گفت: برخی کانسنگ ها به سختی لیچ می شوند، اما استفاده از نانوذرات می تواند هم دمای فرآیند را کاهش دهد و هم مصرف اسید را کم کند.

وی ادامه داد: این موضوع باعث می شود فرآیند لیچینگ ساده تر، کم هزینه تر و اقتصادی تر انجام شود و امکان بازیابی فلزات ارزشمندی مانند طلا، مس و نقره با راندمان بالاتر فراهم شود.

همکاری با خانه معدن برای هوشمندسازی معادن کشور

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در ادامه به همکاری این پژوهشگاه با خانه معدن ایران اشاره کرد و گفت: خانه معدن به عنوان نهادی محوری در حوزه معادن و صنایع معدنی، نقش اثرگذاری در تصمیم سازی و جهت دهی این بخش دارد.

وی با بیان اینکه با تعامل شکل گرفته، پروژه های هوشمندسازی معادن عملاً آغاز شده است، اظهار کرد: قرار است خانه معدن با صاحبان معادن وارد مذاکره شود و چند مدار فرآوری به صورت پایلوت در اختیار جهاد دانشگاهی قرار گیرد تا پروژه های هوشمندسازی به طور عملی اجرا شوند.

امضای تفاهم نامه سه جانبه برای تسریع اجرای پروژه ها

اسکندری افزود: در حال حاضر، در آستانه امضای یک تفاهم نامه سه جانبه میان معاونت پژوهشی جهاد دانشگاهی، خانه معدن ایران و پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی هستیم که با امضای آن، روند اجرای پروژه ها سرعت بیشتری خواهد گرفت.

وی ادامه داد: هزینه اجرای این طرح ها از سوی صاحبان صنایع معدنی تأمین می شود و خانه معدن نقش تسهیل گر را بر عهده دارد. اجرای پروژه ها نیز بر عهده جهاد دانشگاهی و واحدهای تخصصی آن خواهد بود.

تمرکز پژوهشگاه بر استخراج عناصر استراتژیک

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در بخش دیگری از سخنان خود به تمرکز این مجموعه بر استخراج محصولات با ارزش و راهبردی اشاره کرد و گفت: یکی از طرح های فناورانه مهم ما، بازیابی و استحصال لیتیوم و منیزیم از شورابه هاست.

وی با بیان اینکه ذخایر لیتیوم در کشور محدود است و یکی از منابع بالقوه آن، شورابه ها محسوب می شود، اظهار کرد: این طرح فناورانه به طور کامل اجرا شده و در حال حاضر به دانش فنی بازیابی لیتیوم و منیزیم از شورابه ها دست یافته ایم.

بازیابی لیتیوم از شورابه ها؛ همزمان با حفاظت از محیط زیست

اسکندری با اشاره به اجرای این پروژه در استان قم گفت: لیتیوم کاربردهای متعددی در باتری ها، صنایع پزشکی و حوزه های پیشرفته دارد و عنصری راهبردی محسوب می شود. کشورهایی که در این حوزه فناوری دارند، از قدرت چانه زنی بالایی برخوردارند.

وی ادامه داد: در پروژه های آب شیرین کن، پساب های تولیدی حاوی لیتیوم و منیزیم هستند و برنامه داریم با انجام پژوهش های تکمیلی، این عناصر ارزشمند را از پساب ها بازیابی کنیم؛ اقدامی که هم ارزش افزوده اقتصادی بالایی دارد و هم از آسیب به محیط زیست جلوگیری می کند.

تمرکز پژوهشگاه بر عناصر نادر خاکی و فلزات فوق گران بها / بازیابی تا 98 درصد از کاتالیست های مستعمل

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی با اشاره به گسترش حوزه های پژوهشی این مجموعه گفت: علاوه بر لیتیوم، تمرکز جدی پژوهشگاه بر عناصر نادر خاکی و فلزات فوق گران بهاست که نقش راهبردی در اقتصاد و منازعات فناورانه جهان دارند.

اسکندری با بیان اینکه از سال های قبل کار روی عناصر نادر خاکی را آغاز کرده ایم و اکنون به دنبال راه اندازی یک مرکز تخصصی در این حوزه هستیم، اظهار کرد: عناصر نادر خاکی، عناصر استراتژیکی هستند و بخش قابل توجهی از رقابت ها و چالش های جهانی بر سر همین عناصر شکل گرفته است.

وی افزود: در کشور ما، این عناصر در بسیاری از باطله های معدنی وجود دارند؛ از باطله های معادن مس، طلا و نقره گرفته تا باطله های زغال سنگ. ما این مسیر را از قبل شروع کرده ایم و اکنون به صورت هدفمند در حال توسعه آن هستیم.

بازیابی پلاتین، پالادیوم و رودیم از کاتالیست های مستعمل

اسکندری در ادامه به فعالیت پژوهشگاه در حوزه فلزات گران بها اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از محورهای اصلی فعالیت ما، بازیابی فلزات گران بها از کاتالیست های مستعمل است.

وی با بیان اینکه کاتالیست های خودرو و پتروشیمی حاوی فلزات بسیار ارزشمندی مانند پلاتین، پالادیوم و رودیم هستند، اظهار کرد: در پژوهشگاه یک پایلوت با ظرفیت پنج تن در روز داریم که در آن می توان این فلزات را تا حدود 98 درصد بازیابی کرد.

این مقام مسئول افزود: فلزاتی مانند طلا، نقره، پالادیوم، پلاتین و رودیم ارزش افزوده بسیار بالایی دارند و تمرکز اصلی ما بر استخراج این فلزات، به ویژه از باطله ها و پسماندهای صنعتی است.

سیاست های دولتی و نقش معدن در کاهش وابستگی به نفت

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی با اشاره به نقش سیاست های کلان در توسعه فناوری معدنی گفت: برنامه هفتم توسعه، توجه ویژه ای به بخش معدن دارد و به نظر من، معدن می تواند یکی از راه های اصلی نجات اقتصاد کشور و کاهش وابستگی به نفت باشد.

وی ادامه داد: اگر دولت به صورت هدفمند در این حوزه سرمایه گذاری کند و به دانشگاه ها و پژوهشکده های تخصصی، به ویژه پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی که تنها پژوهشگاه تخصصی این حوزه در کشور است، مأموریت بدهد، آینده بخش معدن می تواند بسیار مثبت باشد.

اسکندری تأکید کرد: اعتماد به دانشگاه ها و پژوهشکده ها و سرمایه گذاری در آن ها، مسیر توسعه پایدار معدن را هموار می کند و ما نیز آمادگی داریم پاسخ این اعتماد را با دستاوردهای فناورانه بدهیم.

تربیت نیروی متخصص و حمایت از شرکت های دانش بنیان معدنی

وی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه های پژوهشگاه برای توسعه بنگاه های دانش بنیان اشاره کرد و گفت: با همکاری سازمان تجاری سازی جهاد دانشگاهی، در حال راه اندازی یک مرکز نوآوری و شتاب دهی هستیم که مجوز آن به زودی صادر خواهد شد.

اسکندری افزود: در این مرکز، ایده ها و استارتاپ های فعال در حوزه معدن شناسایی می شوند و با حمایت های فناورانه، آموزشی و اجرایی، مسیر رشد آن ها تا مرحله تجاری سازی دنبال خواهد شد.

وی ادامه داد: یکی از مأموریت های اصلی ما، انتقال دانش و تجربه پژوهشگاه به صنعت و کمک به شکل گیری شرکت های فناور در حوزه معدن است.

کاهش آلودگی زیست محیطی؛ اولویت پژوهش های آینده

سرپرست پژوهشگاه فرآوری مواد معدنی جهاد دانشگاهی در پاسخ به پرسشی درباره توسعه پایدار گفت: موضوع محیط زیست یکی از اولویت های اصلی ما در پژوهشگاه است و پروژه های متعددی در این زمینه تعریف و اجرا شده است.

وی با بیان اینکه روی مدیریت پساب های معدنی، کنترل آلودگی ها و جلوگیری از نفوذ آلاینده ها به آب های زیرزمینی کار می کنیم، اظهار کرد: برخی از گروه های تخصصی پژوهشگاه به طور ویژه روی مسائل زیست محیطی معادن متمرکز شده اند و این مسیر با جدیت ادامه خواهد داشت.

لزوم سرمایه گذاری در فرآوری مواد معدنی برای ایجاد ارزش افزوده

اسکندری در پایان با تأکید بر اهمیت فرآوری مواد معدنی گفت: در حال حاضر، بخش قابل توجهی از معادن کشور به صورت خام فروشی اداره می شوند، در حالی که با توسعه فرآوری، می توان ارزش افزوده بالایی ایجاد کرد.

وی افزود: سرمایه گذاری در فرآوری مواد معدنی می تواند بسیاری از کمبودهای منابع کشور را جبران کند و انتظار ما از نهادهای سیاست گذار و حمایتی این است که توجه ویژه تری به این حوزه راهبردی داشته باشند.