ماجرای افزایش قیمت محصولات ایران خودرو از مهمترین سوژه های خبری امروز بود. تصمیم که با مخالفت وزارت صمت همراه شد و توقف نماد معاملاتی این شرکت را به همراه داشت. توقف نماد معاملاتی ایران خودرو بعد از تاکید وزارت صمت مبنی بر اینکه لیست جدید قیمت محصولات ایران خودرو به هیچ عنوان مورد تایید وزارت صنعت، معدن و تجارت نیست انجام شد. این وزارتخانه اعلام کرد که فرآیند قانونی تعیین و تصویب قیمت ها در این شرکت به طور کامل طی نشده است.

سخنگوی سازمان بازرسی کل کشور هم تاکید کرد؛ شرکت ایران خودرو با وجود آنکه در سال جاری دو بار قیمت نهاده های تولید خود را برای طی این فرآیند به سازمان حمایت ارائه کرده بود، با عدم موافقت سازمان حمایت مواجه شد و درخواست های آن رد شد. جناب فرزانه، همان طور که مطلع هستید، شرکت ایران خودرو روز گذشته اقدام به افزایش قیمت محصولات خود کرد. متعاقب آن، وزارت صمت (صمت) ضمن ممنوعیت این اقدام، از افزایش قیمت ها جلوگیری کرد و نماد معاملاتی این شرکت نیز در سامانه کدال متوقف شد. ارزیابی شما از اتفاقات رخ داده چیست؟

در ابتدا باید به مصوبه شورای رقابت در فصل تابستان سال جاری اشاره کنم که بر اساس آن، مقرر شد قیمت گذاری خودرو بر پایه فرمول هزینه تمام شده به اضافه سود متعارف (Cost Plus) انجام شود. طبق این رویه، خودروساز موظف است پس از محاسبه میزان افزایش قیمت خودرو، مدارک خود را به سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان ارسال کند تا پس از تأیید این سازمان و با هدف کاهش فشار بر مصرف کننده، قیمت های جدید اعلام شود. همچنین مقرر شده بود که شورای رقابت هر شش ماه یک بار به عنوان نهاد ناظر، این روند را رصد و بررسی کند.

در آن مقطع، برخی از خروج خودرو از شمول قیمت گذاری دستوری یا آزادسازی قیمت ها سخن گفتند؛ اما واقعیت این است که حتی روی کاغذ نیز چنین اتفاقی رخ نداده است. در خصوص توقف نماد ایران خودرو در سامانه کدال به دلیل اعلام افزایش قیمت (که طبق محاسبات میانگین حدود 49 تا 50 درصد بوده است)، باید بگویم که این میزان افزایش قیمت با توجه به شرایط اقتصادی مصرف کنندگان و وضعیت اجتماعی کنونی کشور، بسیار غیرمنطقی به نظر می رسد.

*به نظر شما ریشه این افزایش قیمت های ناگهانی در چیست و چه تبعاتی برای بازار خواهد داشت؟

بخشی از این افزایش قیمت ناگهانی و افسارگسیخته را می توان ناشی از بالا رفتن قیمت نهاده های تولید در 8 ماه اخیر دانست که قطعا بر بهای تمام شده تاثیرگذار است، اما پرسش اساسی از مدیران شرکت های خودروساز، اعم از دولتی و خصوصی، این است که آیا در کنار تلاش برای کاهش یا توقف ضرر و زیان انباشته از طریق افزایش قیمت، به توان اقتصادی مصرف کننده نیز توجه دارند؟

از سوی دیگر زمانی که قیمت یک محصول به صورت میانگین 50 درصد افزایش می یابد، بازار قطعا واکنش نشان داده و قیمت های جدید را اعمال می کند. اما آیا این اقدام منجر به جذب نقدینگی خواهد شد؟ به عقیده بنده، خیر.

بازار خودرو مانند یک ترازو یا الاکلنگ است که یک کفه آن عرضه کننده (خودروساز یا نمایشگاه دار) و کفه دیگر آن مصرف کننده است. نقدینگی باید از سوی مصرف کننده تزریق شود. وقتی بودجه اقتصادی خریدار پاسخگوی افزایش قیمت ها نباشد، او ناچار به خروج از بازار می شود و دیگر رفتارهای هیجانی گذشته را تکرار نمی کند. به نظر می رسد زمان سنجی این تصمیم در شرایط فعلی اقتصاد، کاملاً اشتباه بوده است.

*واکنش وزارت صمت را چطور می بینید؟

بر اساس شنیده ها، یکی از دلایل اصلی مخالفت وزارت صمت، علاوه بر غیرمنطقی بودن میزان افزایش، رعایت نشدن فرآیند قانونی و عدم ارائه درخواست به سازمان حمایت بوده است.

در مورد بحث خصوصی سازی و تداوم دخالت های دولت نیز باید تصریح کرد که قیمت گذاری دستوری همچنان ادامه دارد. حتی در دوره ای که بحث خصوصی سازی ایران خودرو مطرح شد، صرفا مدیریت به بخش خصوصی منتقل شد و خصوصی سازی کامل صورت نگرفت. به دلیل انحصاری بودن بازار خودرو در ایران، خروج از این چرخه با صرف انتقال مدیریت اتفاق نمی افتد. بنده معتقدم بازار خودرو از نظر اقتصادی و روانی توان پذیرش این قیمت های جدید را ندارد و این اتفاق می تواند رکود و رخوت مضاعف حاکم بر بازار در یک ماه گذشته را تشدید کند.

*آقای فرزانه! پیش بینی شما از وضعیت بازار در هفته های پایانی سال چیست؟ برخلاف روال سال های گذشته که بازار در بهمن ماه رونق می گرفت، امسال وضعیت را چگونه می بینید؟

به طور معمول از ابتدای بهمن ماه، بازار خودرو وارد دوره ای می شد که به بازار شب عید معروف بود و این رونق در سایر صنوف نیز دیده می شد. اما در حال حاضر، رخوتی که در بازار خودرو مشاهده می شود، مانع از تکرار آن تجربه شده است. نمایشگاه ها و دفاتر فروش باز هستند، اما عملا خرید و فروشی انجام نمی شود.

اگر معامله ای هم صورت بگیرد، بیشتر مربوط به خودروهای دست دوم است. بازار خودروهای صفر کیلومتر (اعم از داخلی، وارداتی و چینی) با افت قابل ملاحظه خریدار مواجه شده است؛ در حالی که فروشنده بسیار زیاد است، تعداد خریداران به کمترین حد خود رسیده است.

*با توجه به وضعیت فعلی بازار، تحلیل شما از حجم معاملات و سقف خریدها در ماه های اخیر، به ویژه در فصل زمستان چیست؟

اگر بخواهیم یک جامعه آماری از حداکثر حد خرید در بازار خودرو ارائه دهیم، میانگین آمارها نشان می دهد که طی فصل زمستان و دست کم در یک ماه و نیم گذشته، انجام معاملاتی با ارزش بیش از 7 میلیارد تومان، به ندرت و با دشواری بسیار صورت گرفته است. این وضعیت در تمامی بخش های بازار، اعم از خودروهای داخلی و خودروهای چینی، به همین منوال مشاهده می شود.

*در این شرایط رکود، تمایل مصرف کنندگان بیشتر به سمت کدام بخش از بازار است و علت آن را چه می دانید؟

در حال حاضر، اگر قرار باشد معامله ای در تعداد بسیار محدود انجام شود، مصرف کننده بیشتر به خرید خودروهای دست دوم تمایل نشان می دهد. دلیل واضح و مبرهن این موضوع آن است که خودروهای دست دوم تا حدودی افت قیمت خود را پشت سر گذاشته اند و در مقایسه با خودروهای صفرکیلومتر، انتخاب مناسب تری محسوب می شوند.

*موضوع عقب ماندگی قیمت خودرو نسبت به نرخ دلار همواره مطرح بوده است. آیا با نوسانات اخیر، این فاصله جبران شده است؟