به گزارش پارسینه به نقل از جام جم، تغییر فصل ها تنها بر دمای هوا و مناظر طبیعی تاثیر نمی گذارد؛ بسیاری از انسان ها حس می کنند که خلق وخو، انرژی و حتی توانایی های ذهنی شان تحت تاثیر فصل ها قرار می گیرد. این سؤال که آیا فصل ها بر عملکرد شناختی انسان ها نیز اثر دارند ، پژوهشگران علوم اعصاب و روان شناسان را برای دهه ها به خود مشغول کرده است. پاسخ ها تا حد زیادی پیچیده اند و تحقیقات نشان می دهد که اگر اثرات فصلی وجود داشته باشد، اغلب جزیی و مشروط است.

شواهد علمی اولیه

تحقیقات نشان می دهندکه برخی افراددرماه های گرم تر سال،مانند تابستان، دروظایف شناختی عملکردبهتری دارند. مطالعه های جمعیتی گسترده، از جمله مطالعه روتردام که هزاران نفر را طی سال ها بررسی کرده، نشان می دهد افراد در تابستان نتایج بهتری در آزمون های شناختی کسب کرده اند و تعداد تشخیص های بیماری هایی مانند زوال عقل در بهار و تابستان کمتر از پاییز و زمستان بوده است.با این حال،این نتایج همسان نیستند.بسیاری ازپژوهش ها الگوی فصلی مشخصی درعملکرد ذهنی افراد پیدا نکرده اند واثرات مشاهده شده ممکن است به عوامل محیطی، اجتماعی و روانی وابسته باشندونه فقط به فصل.

عوامل محیطی و نور خورشید

یکی از مهم ترین فرضیه ها این است که نور روز وفعالیت های مرتبط با آن بر توانایی های ذهنی تاثیر می گذارند. در تابستان روزها طولانی تر است و افراد زمان بیشتری را در نورطبیعی سپری می کنند، درحالی که روزهای کوتاه و تاریک زمستان ممکن است باعث کاهش انرژی و انگیزه برای فعالیت های شناختی شوند.همچنین، سطح ویتامین D که با نور خورشید مرتبط است، می تواند بر عملکرد مغز و خلق وخو تاثیرگذار باشد. برخی تحقیقات نشان می دهند که کمبود این ویتامین در زمستان ممکن است با اختلال خلقی فصلی و کاهش توجه و تمرکز مرتبط باشد.

نقش خلق وخو و مغز

تحقیقات دیگر نشان می دهند که تغییرات روان شناختی و خلق وخو در طول سال می توانند توانایی های شناختی را تحت تاثیر قرار دهند. به طور مثال، افرادی که دچار اختلال خلقی فصلی هستند، در ماه های کوتاه و تاریک سال ممکن است تمرکز کمتری داشته باشند و در آزمون های شناختی ضعیف تر عمل کنند.
علاوه بر این، هورمون هایی مانند سروتونین و ملاتونین که بر خواب و حالت روحی تاثیر دارند نیز با تغییر نور و فصل ها تغییر می کنند و می توانند بر انرژی ذهنی و کارایی مغز اثرگذار باشند. با این حال، پژوهشگران تاکید می کنند که این اثرات جزیی و فردی هستند و نمی توان آنها را به کل جمعیت تعمیم داد.

محدودیت ها و نکات علمی

با وجود شواهدی مبنی بر تاثیر فصل ها، اما هنوز هیچ گونه دلیل بیولوژیکی مستقیم و قطعی برای تغییرات فصلی در توانایی های ذهنی پیدا نشده است. محققان هشدار می دهند عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، تغذیه و فعالیت های اجتماعی ممکن است به همان اندازه یا بیشتر از آن برعملکرد شناختی اثر داشته باشند.به علاوه، مطالعات اغلب محدود به جمعیت های خاص یا محیط های جغرافیایی معین بوده اند و نمی توانند به طور جهانی نتیجه گیری کنند. بنابراین، نتیجه گیری درباره تاثیر فصل ها بر شناخت انسان هنوز نیازمند تحقیقات گسترده تر و کنترل شده تری است.

فصول، خلق وخو و عملکرد ذهنی

در مجموع، تغییر فصل ها می تواند بر خلق وخو و انرژی ذهنی انسان ها تاثیر بگذارد، اما اثرات مستقیم بر توانایی های شناختی معمولا جزیی و مشروط است. تابستان و بهار ممکن است فرصت بیشتری برای تمرکز و فعالیت های شناختی فراهم کنند، در حالی که روزهای کوتاه زمستان و کاهش نور خورشید ممکن است باعث کاهش انگیزه و عملکرد ذهنی شود. با این حال، پژوهشگران تاکید دارند که عوامل محیطی، روانی و سبک زندگی نقش بسیار مهمی در این الگوها دارند و نمی توان تنها فصل را مسئول تغییرات شناختی دانست. به گفته دانشمندان، شاید فصل ها یک محرک جزیی برای توانایی ذهنی باشند، اما مغز انسان پیچیده تر از آن است که بتوان آن را تنها با چرخه های سالانه توضیح داد.