به نقل از عصر ترکیه، چگونه نخستین انسان روی دو پا ایستاد؟ این معما، یکی از پیچیده ترین پرسش های علم تکامل است و حالا فسیلی 7 میلیون ساله دوباره توجه جهان را به خود جلب کرده است. کشف تازه استخوان های کهن، امیدها برای یافتن قدیمی ترین نیای بشر را زنده کرده؛ هرچند تردیدها همچنان پابرجاست.

در تاریک ترین فصل های تاریخ تکامل بشر، موجودی ناشناخته نخستین گام های سرنوشت ساز را از چهاردست وپا رفتن به ایستادن روی دو پا برداشت؛ حرکتی که بعدها انسان را از دیگرگونه ها متمایز کرد. پژوهشگران با بازبینی استخوان های گونه ای منقرض شده به نام Sahelanthropus tchadensis معتقدند شاید به نزدیک ترین پاسخ تاکنون رسیده باشیم، اما آیا این فسیل واقعاً جد نخست انسان است یا تنها یکی از خویشاوندان گمشده ما؟

استخوان هایی که تاریخ را زیرورو کردند

گونه Sahelanthropus tchadensis حدود 7 میلیون سال پیش در آفریقا زندگی می کرد؛ درست در دوره ای که مسیر تکاملی انسان و شامپانزه از هم جدا شد. این گونه از سال 2001 به یکی از بحث برانگیزترین نام ها در دیرینه شناسی انسان تبدیل شده است.

در مطالعه ای تازه، استخوان ران و ساعد این گونه با فناوری های سه بعدی بررسی شد. نتیجه: باوجود چهره ای شبیه میمون، برخی ویژگی های استخوانی نشان می دهد این موجود توانایی راه رفتن روی دو پا را داشته است.

برآمدگی کوچک روی استخوان ران، محل اتصال قوی ترین رباط بدن است که هنگام ایستادن تنه را ثابت نگه می دارد و مانع افتادن به عقب یا طرفین می شود. چنین ساختاری تاکنون فقط در گونه هایی دیده شده که واقعی روی دو پا راه می روند.

پیچ طبیعی استخوان ران باعث می شود پاها روبه جلو قرار بگیرند و ماهیچه های سرینی نقش کلیدی در تعادل لگن، ایستادن و حرکت دارند. این یافته ها در Science Advances منتشر شده است.

اما برخی پژوهشگران معتقدند بسیاری از ویژگی های استخوانی Sahelanthropus بیشتر به میمون های بزرگ آفریقایی شباهت دارد تا انسان های اولیه. برآمدگی استخوان ران نیز در ناحیه ای آسیب دیده کم رنگ است و هنوز نمی توان قطعی گفت که راه رفتن دوپا داشته است.

شاید Sahelanthropus نه جد انسان، بلکه نوعی شامپانزه اولیه بوده که بعدها مسیر تکاملی اش به چهاردست وپا رفتن ختم شده است. این یکی از جنجالی ترین بخش های بحث علمی است.

امید به کشفی بزرگ تر

پژوهشگرانی که سال ها از دوپایی این گونه دفاع کرده اند، از یافته های جدید استقبال می کنند. آن ها می گویند تنها راه پایان دادن به این جدل، کشف فسیل های بیشتر است؛ به ویژه استخوان های کامل تر از اندام تحتانی. تیم پژوهشی مشترک چادی فرانسوی امسال دوباره به محل کشف بازخواهم گشت.

تحلیل تازه استخوان های Sahelanthropus tchadensis بار دیگر پرسش بنیادین را زنده کرده است: نخستین انسان چگونه روی دو پا ایستاد؟ شاید این فسیل نزدیک ترین سرنخ ما باشد، اما علم هنوز حکم قطعی نداده است. داستان پیدایش انسان همچنان پر از رازهایی است که هر کشف تازه، آن را پیچیده تر و درعین حال هیجان انگیزتر می کند.