؛ پس از کنفرانس مطبوعاتی دونالد ترامپ و نتانیاهو، نگرانی هایی جدی درباره احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران ایجاد شد. پیش از این، اغلب تحلیلگران معتقد بودند نخست وزیر اسراییل نمی تواند موافقت ترامپ برای حمله به ایران را به دست آورد، چرا که سند امنیت ملی آمریکا اشاره ای به برنامه موشکی نکرده و تأکید رییس جمهور بر نابودی تأسیسات غنی سازی و صلح در خاورمیانه، احتمال پاسخ مثبت را پایین می آورد. اما به طور غیرمنتظره، ترامپ اعلام کرد در صورت ادامه فعالیت موشکی یا از سرگیری غنی سازی، آماده صدور دستور حمله فوری است.

در خصوص همین موضوع، علی اصغر زرگر، کارشناس مسائل بین الملل، در گفت وگو با خبرآنلاین گفت که هدف آمریکا و اسراییل در وضعیت فعلی، حفظ فضای نه جنگ و نه صلح با ایران است. او تأکید کرد که این وضعیت عمدتاً برای ایجاد فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران طراحی شده و تهدیدها و اظهاراتی مانند دستور حمله احتمالی ترامپ، بیشتر در چارچوب عملیات روانی و پروپاگاندا قرار دارند تا آمادگی واقعی برای درگیری نظامی.

به گفته او، حتی اظهارات ترامپ درباره کمک به معترضان، نمی تواند معادله فشار بر ایران را به طور مستقیم به جنگ تبدیل کند و بیشتر در راستای حفظ همین وضعیت نه جنگ و نه صلح است.

نمی توان به طور کامل احتمال حمله نظامی را منتفی دانست

*** در وضعیت فعلی و با توجه به کنفرانس مطبوعاتی اخیر ترامپ و نتانیاهو، احتمال حمله به ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟

به نظر می رسد هدف اصلی آن ها حفظ وضعیت نه جنگ و نه صلح است؛ یعنی حالتی معلق می خواهند آن را نگه دارند. این وضعیت طبیعتاً می تواند به بی ثباتی اقتصادی و تا حدی بی ثباتی های سیاسی در ایران منجر شود؛ موضوعی که آن ها تصور می کنند باعث تضعیف بیشتر ایران خواهد شد. بنابراین، به نظر من هدف اصلی همین ایجاد فضای بی ثباتی است.

گفته می شود خود نتانیاهو از طریق پوتین پیام هایی ارسال کرده مبنی بر اینکه اگر ایران به اسراییل حمله نکند، آن ها هم قصد حمله ندارند. البته همه این ها می تواند در چارچوب دروغ، فریبکاری و عملیات روانی باشد.

با این حال، با توجه به ضرباتی که اسراییلی ها در جنگ 12روزه متحمل شدند و همچنین درگیری آمریکا در ونزوئلا و مسائل دیگر، خیلی محتمل به نظر نمی رسد که بخواهند در کوتاه مدت مستقیماً به ایران حمله نظامی کنند. این تهدیدها بیشتر در مرحله اول، در راستای ایجاد همان فضای نه جنگ و نه صلح است؛ فضایی که تا حدودی به ضرر ایران تمام می شود، چراکه ثبات لازم اقتصادی و سیاسی را مخدوش می کند.

در هر صورت بسیاری از این اقدامات مبتنی بر دروغ، تهدید و توطئه است. نمی توان به طور کامل احتمال حمله نظامی یا حملات محدود را منتفی دانست. اقداماتی مانند حمله به سایت های هسته ای یا ترور شخصیت ها از سوی آمریکایی ها موضوعاتی است که نمی شود آن ها را نادیده گرفت و احتمال وقوع شان وجود دارد. اما در مجموع، من معتقدم درگیری نظامی گسترده، حداقل در کوتاه مدت، رخ نخواهد داد.

*** آیا می توان گفت بهانه موشک های بالستیک جای پرونده هسته ای را در تقابل واشنگتن و تهران گرفته است؟ خواسته های آمریکا از ایران در این پرونده چیست و تا چه اندازه امکان مذاکره یا تعامل در این زمینه وجود دارد؟

ترامپ معتقد است با توجه به حملاتی که به سایت های هسته ای ایران انجام داده، این تأسیسات به طور کامل نابود شده اند. ترامپ به هیچ وجه حاضر نیست از این موضع پایین بیاید؛ علی رغم گزارش های دیگری که منتشر شده است. او معتقد است مسئله هسته ای ایران از طریق تخریب کامل این سایت ها حل شده و بنابراین اگر قرار باشد مذاکره ای با ایران صورت بگیرد یا به تعبیر خودش معامله ای انجام شود-چون بیشتر بر منطق معامله تأکید می کند-این مذاکرات باید شامل موضوعاتی مانند موشک های دوربرد ایران یا مسائل منطقه ای باشد.

در حالی که به نظر من، هم اسراییلی ها و هم آمریکایی ها به خوبی می دانند مسائل دفاعی ایران قابل مذاکره نیست؛ حتی اگر پای یک جنگ فراگیر هم در میان باشد، این موضوع قابل مذاکره نخواهد بود. دلیل آن هم روشن است: اگر بخواهند چنین کاری انجام دهند، همان مسیری تکرار می شود که در عراق طی شد؛ جایی که صدام را مجبور کردند موشک های دوربرد خود را منهدم کند، یا در لیبی که تجربه مشابهی رقم خورد. این ها تجربه های جهانی است که ایران از آن ها آگاه است. ایران نمی تواند در برابر تهدیدهای آمریکا و اسراییل، به طور کامل خلع سلاح شود.

البته در تبلیغات و پروپاگاندا آمریکایی ها معمولاً دست بالا را می گیرند؛ به این معنا که به اصطلاح به مرگ می گیرند تا به تب راضی شوند. این تبلیغات را انجام می دهند، اما به نظر من این موضوع قابل مذاکره نیست. ایران، عراق یا لیبی نیست؛ ایران کشوری استخوان دار است و دارای نیروی نظامی آبدیده و توانمند است. در نهایت، این مسئله هم در امتداد همان سیاست حفظ وضعیت نه جنگ و نه صلح قابل تحلیل است.

البته حتی نماینده آمریکا در شورای امنیت هم تاکنون صرفاً بر غنی سازی صفر تأکید کرده و گفته در این چارچوب حاضر به مذاکره هستند؛ موضوع موشکی هنوز به طور رسمی مطرح نشده است. به نظر می رسد این موضوع را مانند شمشیر داموکلس بالای سر ایران نگه داشته اند تا ایران را تحت فشار قرار دهند و وادار به عقب نشینی کنند.

*** بنابراین از نظر شما توافق بر سر مسئله موشکی ایران منتفی است؟

بله، ایران نه ونزوئلاست و نه عراق و لیبی. ایران در یک موقعیت جغرافیایی و استراتژیک قرار دارد که حتی اصابت موشک های کوتاه برد آن به منابع انرژی منطقه می تواند به طور کلی روند صدور انرژی از خلیج فارس را مختل کند؛ موضوعی که برای جهان قابل تحمل نیست.

در عین حال، به نظر من روسیه و چین و حتی عربستان و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز با هرگونه برخورد نظامی فراگیر از سوی آمریکا به شدت مخالف اند و هنوز هم اهرم هایی در اختیار دارند تا مانع چنین اقدامی شوند. بنابراین، وقتی چنین جنگی شکل نگیرد، ایران می تواند با اتکا به موقعیت و توان خود، در برابر فشارها مقاومت کند.

اسراییل 70 سال است رویکردی تهاجمی دارد

*** آیا ایران و اسراییل در حال آماده سازی نظامی برای جنگ مجدد هستند؟

هر کشوری ممکن است خود را برای مقابله با حمله احتمالی آماده کند و سعی کند مسائل دفاعی خود را تا جایی که می تواند پیش ببرد. ایران با توجه به تحریم ها نتوانسته یک نیروی هوایی قدرتمند، مشابه برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، ترکیه یا پاکستان، ایجاد کند یا از خارج خریداری کند. بنابراین تنها ابزار دفاعی و بازدارنده ایران در برابر هرگونه تهاجم خارجی، موشک هایی است که در اختیار دارد. ایران با اتکا به این توان موشکی از خود دفاع می کند و تلاش دارد نقش بازدارنده ایفا کند و دشمن را از حمله منصرف سازد.

در مقابل، اسراییل حدود 70 سال است رویکردی تهاجمی دارد و همواره از سوی آمریکا به انواع سلاح های مدرن مجهز شده است. این کشور از نظر فناوری به پیشرفت های خاصی رسیده و در چندین جبهه به طور هم زمان درگیر است؛ از بمباران سوریه گرفته تا لبنان و در عین حال، تقابل با ترکیه و ایران. بنابراین نمی توان گفت لزوماً در حال آماده سازی برای یک جنگ جدید مشخص است، بلکه بیشتر با یک وضعیت روتین مواجهیم که در آن هم ایران و هم اسراییل، در چارچوب بازدارندگی و دفاع، به پیشبرد توانمندی های نظامی خود می پردازند.

البته اسراییلی ها پس از جنگ 12روزه بخشی از تجهیزات نظامی خود را از دست داده بودند و آمریکا این کمبودها را دوباره برای آن ها جبران کرد. آن ها به طور مستمر در حال سفارش و دریافت تسلیحات جدید هستند. در مجموع، به نظر من این روند بیشتر یک روال طبیعی است: ایران بر تقویت بازدارندگی خود تمرکز دارد و اسراییل نیز که اساساً در فضای بحران تعریف می شود، همواره حالت تهاجمی خود را حفظ کرده است.

*** ترامپ اعلام کرده که اگر ایران به معترضان مسالمت جو شلیک کند و آن ها را به طور خشونت آمیز بکشد، ایالات متحده به کمک معترضین خواهد آمد. ممکن است این مسئله منجر به شروع جنگ مجدد شود؟

این هم در چارچوب مسئله تبلیغات آمریکایی قابل تحلیل است. اینکه آمریکا بخواهد از طریق مرزها به معترضان سلاح برساند یا حتی نیروی نظامی در ایران پیاده کند، به نظر من در شرایط فعلی تقریباً احتمالش صفر است. ضمن اینکه در خود آمریکا هم مخالفت های جدی با این لفاظی های ترامپ شکل گرفته است.

ترامپ سابقه زیادی در این گونه بازی ها دارد؛ مثلاً در قبال چین لفاظی هایی مطرح کرد که بعد در عمل از آن ها عقب نشینی کرد. در موضوع اوکراین هم همین طور بود و درباره کشورهای دیگر هم بارها چنین رفتاری داشته است؛ یعنی موضوعی را مطرح می کند و بعد یا از آن عقب می نشیند یا موضعش را تعدیل می کند. با توجه به اینکه هم در حزب دموکرات و هم در حزب جمهوری خواه مخالفت هایی با این لفاظی ها وجود دارد، به نظر من این حرف ها بیشتر در چارچوب تبلیغات و پروپاگاندا قابل تحلیل است؛ تبلیغاتی که هدفش داغ تر کردن فضا و به اصطلاح ریختن بنزین روی آتش ناآرامی ها یا جسورتر کردن برخی افراد در خیابان است.

البته نباید فراموش کرد که اسراییلی ها در جریان جنگ 12روزه شبکه های جاسوسی فعالی داشتند و توانستند در داخل کشور اقداماتی انجام دهند و حتی دست به کشتار بزنند. الان هم احتمالاً همچنان سلول هایی در داخل ایران دارند که تحت نفوذ و فرمان آن ها عمل می کنند. از این طریق می توانند تلاش کنند هدایت برخی گروه ها در خیابان را بر عهده بگیرند. شاید یکی از سناریوهای آن ها این باشد که از طریق همین گروه ها دست به کشته سازی بزنند.

اما اینکه ترامپ می گوید ما اقدام می کنیم یا کمک می کنیم ، اگر قرار باشد معنای عملی داشته باشد، مستلزم پیاده کردن نیرو یا ورود مستقیم است که به نظر من چنین چیزی در حال حاضر واقع بینانه نیست.

موقعیت ونزوئلا با ایران کاملا متفاوت است

*** آیا تحولات ونزوئلا و ظن ایالات متحده درباره نفوذ احتمالی ایران و حزب الله در ونزوئلا، می تواند احتمال حمله آمریکا به ایران را افزایش دهد؟

ببینید، موقعیت ونزوئلا با موقعیت ایران کاملاً متفاوت است. علتش هم این است که ونزوئلا به آمریکا نزدیک است و در منطقه نفوذ مستقیم آمریکا قرار دارد؛ به اصطلاح حیاط خلوت آمریکاست. آمریکایی ها هم همواره بر اساس همان دکترین مونرو تلاش کرده اند اجازه نفوذ خارجی را در این بخش از جهان ندهند. آن ها سال هاست که با ونزوئلا درگیر هستند؛ چه در دوره رییس جمهور قبلی(هوگو چاوز) که مراوداتی با آقای احمدی نژاد داشت و چه حالا در دوره مادورو، این تقابل ادامه پیدا کرده است.

ترامپ برخلاف بسیاری از قواعد بین المللی، مدت ها ونزوئلا را عملاً محاصره کرده بود؛ کشتی ها را هدف قرار می دادند، نفتکش ها را توقیف می کردند، همچنین مراکز نظامی و صنعتی را بمباران کردند و امروز هم رسماً اعلام کردند که نیکلاس مادورو و همسرش را بازداشت و به خارج از ونزوئلا منتقل کرده اند. از سوی دیگر، در ارتش ونزوئلا هم مدت ها بحث انشقاق مطرح بود و برخی تصور می کردند ممکن است ارتش، مادورو را دستگیر و تحویل آمریکا دهد. حتی صحبت از توطئه هایی در داخل ارتش هم مطرح بود.

اما این وضعیت با موقعیت استراتژیک ایران قابل مقایسه نیست. ایران از نظر منابع، قدرت و توان نظامی در جایگاه کاملاً متفاوتی قرار دارد. هرگونه هرج ومرج یا بحران در منطقه خلیج فارس، به ویژه در تنگه هرمز، که مسیر اصلی انتقال نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس است، می تواند یک بحران جهانی و غیرقابل کنترل ایجاد کند. به همین دلیل، من فکر نمی کنم آمریکایی ها بخواهند بعد از ونزوئلا همان سناریو را در مورد ایران اجرا کنند.

البته ممکن است اقداماتی مثل توقیف کشتی های نفتی صورت بگیرد و امکان برخوردهای نظامی محدود نیز وجود دارد. در اثر اشتباهات دوطرفه، این احتمال هست که چنین برخوردهایی به تدریج به سمت یک درگیری گسترده تر حرکت کند. اما باید توجه داشت که پایگاه ها و نیروهای آمریکایی در منطقه، چه در عراق، چه در امارات متحده عربی، عربستان، عمان و قطر، همگی در تیررس موشک های ایران قرار دارند. به همین دلیل، به نظر من آمریکایی ها بیشتر ترجیح می دهند با تبلیغات، حفظ وضعیت نه جنگ و نه صلح و شاید از طریق اسراییل، اقداماتی مانند ترور یا حملات محدود انجام دهند، نه اینکه خودشان وارد یک درگیری فراگیر نظامی با ایران شوند.

در عین حال، این احتمال وجود دارد که از طریق دامن زدن به ناآرامی ها، ارسال سلاح یا حمایت های غیرمستقیم، تلاش کنند ایران را بیش از پیش تضعیف کرده و زمینه هایی برای مداخله فراهم کنند. البته در اینجا نقش دولت ایران، نیروهای نظامی، ارتش، پلیس و مهم تر از همه مردم ایران بسیار تعیین کننده است. مردم ایران قابل مقایسه با ونزوئلا نیستند؛ از نظر حس ملی گرایی در سطح بالایی قرار دارند. حتی همین دخالت ها و اظهارنظرهای ترامپ و همچنین فضاسازی برخی رسانه ها، به نظر من باعث شده مردم تا حد زیادی هوشیار شوند و بدانند ریشه اصلی ماجرا از کجا می آید.

وقتی با روشنفکران و مردم عادی صحبت می کنید، می بینید که به طور قاطع با هرگونه دخالت خارجی مخالف اند و حتی معتقدند چنین دخالت هایی نتیجه معکوس دارد. یعنی حتی اگر مطالبات یا اعتراضاتی هم وجود داشته باشد، ترجیح می دهند آن را در داخل و به صورت داخلی حل وفصل کنند. در مجموع، این نوع مداخلات خارجی نه تنها کمکی به اصلاحات یا اعتراضات نمی کند، بلکه می تواند نتیجه عکس بدهد.