به نقل ازایسنا، پیری یک دوره طبیعی زندگی است که همراه با تغییرات جسمی و عملکردی ظاهر می شود. با بالا رفتن سن، عضلات تحلیل می روند و سیستم های بدن برای حفظ تعادل و انجام فعالیت های روزمره با دشواری بیشتری روبه رو می شوند. این تغییرات معمولاً به تدریج رخ می دهند و افراد ممکن است تا زمانی که با مشکل جدی مواجه نشوند، متوجه روند کاهش توانایی خود نشوند. در این دوره، ضعف عضلانی، کندی حرکت و اختلال در هماهنگی بدن بیشتر دیده می شود و همین عوامل احتمال زمین خوردن را افزایش می دهد. زمین خوردن در سالمندان می تواند پیامدهای جدی داشته باشد، چون در موارد زیادی به شکستگی استخوان و طولانی شدن دوران ناتوانی منجر می شود. به همین دلیل، توجه به تمرینات مناسب و قابل اجرا برای این گروه جمعیتی اهمیت زیادی دارد.

از سوی دیگر، آمارها نشان می دهند سهم سالمندان در جمعیت ایران رو به افزایش است و در دهه های آینده به حدود یک سوم خواهد رسید. این رشد جمعیت سالمندی نیاز به برنامه ریزی برای ارتقای سلامت آن ها را بیشتر می کند. یکی از مسائل مهم در این زمینه، حفظ تعادل بدن است که به عوامل مختلفی مانند قدرت عضلات، سرعت واکنش، هماهنگی بین اندام ها و کارکرد سیستم های حسی وابسته است. کاهش هر کدام از این توانایی ها، خطر سقوط و آسیب های ناشی از آن را بیشتر می کند. به همین دلیل، پژوهش های زیادی به بررسی روش های گوناگون ورزشی شامل تمرینات قدرتی، تعادلی، استقامتی و تمرین های حس عمقی پرداخته اند. همچنین فناوری هایی مانند واقعیت مجازی به دلیل جذابیت و امکان شبیه سازی فعالیت های واقعی، توجه محققان را جلب کرده اند. این فناوری می تواند انجام تمرینات را برای سالمندان قابل تحمل تر و حتی لذت بخش کند.

در ادامه این تلاش ها، زهره سلطانیان دهکردی از گروه آسیب شناسی و حرکات اصلاحی پردیس بین المللی کیش دانشگاه تهران با همراهی همکار دانشگاهی خود و همکاری دانشگاه گیلان این پژوهش را انجام داده است. آن ها به صورت کاربردی بررسی کرده اند که یک برنامه تمرینی مبتنی بر واقعیت مجازی، در مقایسه با تمرینات سنتی، چه تاثیری بر تعادل و سرعت راه رفتن سالمندان دارد.

برای اجرای این تحقیق، 40 نفر سالمند 60 تا 75 ساله شامل زن و مرد در دو گروه تمرینات بازی ورزش و تمرینات سنتی قرار گرفتند. برای بررسی سرعت راه رفتن، آزمونی موسوم به 25 فوت به کار رفت. برای سنجش تعادل ایستا و پویا نیز از آزمون های خاص مربوطه استفاده شد. علاوه بر این، پرسشنامه خودکارآمدی نیز برای سنجش میزان ترس از سقوط به کار گرفته شد. سپس داده های به دست آمده با نرم افزار آماری تحلیل شدند تا مشخص شود هر کدام از دو نوع تمرین چه تاثیری بر شاخص های حرکتی دارند.

نتایج این بررسی ها نشان دادند هر دو نوع تمرین باعث بهبود تعادل در آزمون های مختلف شدند. ایستادن روی یک پا با چشمان باز و بسته، نمره تعادل، زمان برخاستن و رفتن و هماهنگی راه رفتن تاندم در هر دو گروه به طور قابل توجهی بهتر شد. این یعنی تمرینات سنتی و تمرینات واقعیت مجازی هر دو توانستند به سالمندان کمک کنند بهتر حرکت کنند و کنترل بیشتری بر بدن خود داشته باشند. با این حال، هیچ کدام از دو روش نسبت به دیگری برتری کلی نداشتند. تنها در یک مورد، نتایج نشان داد تمرینات واقعیت مجازی اثر بیشتری داشته است.

در بخش دیگری از یافته ها مشخص شد که گروه کنترل که هیچ مداخله ای دریافت نکرده بود، هیچ بهبودی در آزمون ها نداشت. این نکته اهمیت تمرین را نشان می دهد. همچنین میزان ترس از سقوط در هر دو گروه کاهش یافت. این کاهش ترس می تواند به سالمندان کمک کند با اعتماد بیشتری حرکت کنند و در فعالیت های روزانه مشارکت بیشتری داشته باشند.

در ادامه، پژوهش اطلاعات بیشتری درباره چرایی اثرگذاری این دو نوع تمرین ارائه می دهد. بر این اساس، هماهنگی بین چالش فعالیت و توانایی فرد باعث می شود تجربه تمرین مثبت باشد و مهارت او بهتر شود. بازی ورزش ها به دلیل جذابیت، تنوع و تعامل بیشتر می توانند انگیزه فرد را بالا ببرند و او را به تکرار حرکت ها تشویق کنند.

این تمرین ها همچنین به دلیل درگیری سیستم های حسی و نیاز به واکنش سریع، می توانند باعث تقویت هماهنگی و تعادل شوند. تمرینات سنتی نیز مزیت های خود را دارند. این تمرین ها معمولاً ساده ترند و می توانند به صورت گروهی اجرا شوند. علاوه بر آن، تمرینات گام برداری و انتقال وزن که در تمرینات سنتی به کار می روند، نقش مهمی در حفظ تعادل سالمندان دارند.

این پژوهش نشان داد تمرینات سنتی و بازی ورزش هر دو در بهبود سرعت راه رفتن مؤثرند. با اینکه اثر تمرینات سنتی اندکی بیشتر بود، اما تمرینات واقعیت مجازی نیز به دلیل جذابیت و امکان اجرا در خانه گزینه خوبی برای افرادی است که رفت و آمد برایشان دشوار است. از آنجا که در دوره سالمندی هماهنگی بین عضلات و حواس کاهش پیدا می کند، این نوع تمرین ها می توانند نقش مهمی در بازیابی مهارت های حرکتی داشته باشند.

نتایج این پژوهش در فصلنامه علوم پزشکی صدرا منتشر شده اند که وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز است. انتشار این مقاله نشان می دهد توجه به سلامت سالمندان از اولویت های مهم مراکز علمی کشور است.