به نقل از ایرنا، گل، ماشروم، کانابیس و ده ها ماده دیگر با اسامی خوش آب و رنگ در دل نوجوانان جا خوش می کنند و متاسفانه اوضاع طوری شده که آشنایی با این مواد، ژست داشتن دانش بیشتر و باکلاس تر بودن و حتی روشنفکری را به نوجوانان القا می کند، آهنگ های رپ نیز که طرفداران زیادی بین نوجوانان دارد پر است از اصطلاحات دنیای اعتیاد، پر از علف و الکل! از سوی دیگر سال هاست که دستگاه های مختلف برای درمان معتادان برنامه های متعدد اجرا می کنند از مرکز و کمپ ترک اعتیاد گرفته تا کلینیک های تخصصی، در حالیکه پرداختن به راه های پیشگیری به محاق فراموشی سپرده شده است.

در حقیقت جامعه ما بیشتر به خاموش کردن شعله های اعتیاد مشغول است تا بستن منبع آتش آن، اعتیاد همچنان قربانی می گیرد و سن مصرف پایین تر می رود.

اقدامات پیشگیرانه از اعتیاد، فرآیندی است که تلاش می کند از رو آوردن به مصرف مواد مخدر و محرک جلوگیری شود که این تلاش های پیشگیرانه ممکن است یا بر فرد یا بر محیط اطراف او متمرکز باشد، به عبارت دیگر اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از به دام افتادن در تله اعتیاد انجام می شود.

آمارها درباره سن آغاز اعتیاد چه می گویند؟

سنین مختلفی برای آغاز اعتیاد از سوی خبرگزاری ها و سایت های مختلف بیان شده است از 24 سال و حتی از 10 سال! آماری که متاسفانه هیچکدام مورد مطالعه قرار نگرفته اند اما مساله این است که اعتیاد در هر سنی خانمانسوز است و باید جلوی آن گرفته شود.

معاون پیشگیری و بازتوانی اعتیاد مرکز فوریت های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: طی سالیان اخیر گزارش رسمی و معتبری مبنی بر کاهش سن اعتیاد منتشر نشده است؛ با این حال، با توجه به برخی عوامل محیطی از جمله گسترش شبکه های اجتماعی و دسترسی به سایت ها و صفحات مجازی با تبلیغات دروغین مصرف مواد و تغییر الگوهای مصرف و دسترسی آسان تر به مواد، احتمال کاهش سن شروع مصرف در برخی گروه ها دور از واقعیت نیست.

نورالدین فائقی افزود: البته تعیین دقیق میانگین سن اعتیاد نیازمند پژوهش های علمی و داده های ملی است که سازمان بهزیستی در همکاری با ستاد و مراکز تحقیقاتی پیگیر آن است.

مهم ترین دلایل گرایش زودهنگام به مصرف مواد چیست؟

معاون پیشگیری و بازتوانی اعتیاد مرکز فوریت های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، مهم ترین دلایل گرایش زودهنگام به مصرف مواد را در مجموعه ای از عوامل خانوادگی، اجتماعی و محیطی از جمله ضعف نظارت خانواده، فشار همسالان و نبود مهارت های مقابله ای در نوجوانان می داند.

فائقی افزود: مطالعات درباره آگاهی نوجوانان از خطرات مواد مخدر نشان می دهد که سطح آگاهی عمومی افزایش یافته اما هنوز درک خطر و مهارت نه گفتن در بسیاری از نوجوانان کافی نیست؛ به همین دلیل بهزیستی بر آموزش مهارت های زندگی، تصمیم گیری و مقابله با فشار همسالان تاکید دارد.

به گفته وی، در حال حاضر مواد دخانی و سیگارهای الکترونیکی و در مراحل بعد، گل (ماری جوانا) از جمله مواد پرخطر و پرمصرف در میان نوجوانان محسوب می شوند که دروازه ورود به سایر مواد اعتیادآور است.

وی ادامه داد: توصیه می شود آموزش های پیشگیری از اعتیاد از سنین دبستان (10 تا 12 سالگی) آغاز شود، زیرا در این سن، شکل گیری نگرش ها و رفتارهای پرخطر قابل پیشگیری تر است، مؤثرترین شیوه های آموزش، آموزش های مهارت محور و تعاملی است، نه صرفا هشداردهنده؛ مانند آموزش مهارت های ارتباطی، تاب آوری، مدیریت هیجان و نه گفتن به پیشنهاد مصرف.

اهم برنامه های پیشگیرانه بهزیستی برای نوجوانان چیست؟

بی توجهی به اقدامات پیشگیرانه از اعتیاد در ایران حاصل ترکیبی از عوامل ساختاری، فرهنگی و اقتصادی طی سال های گذشته بوده، سال هایی که سیاست ها بیشتر بر درمان معتادان معطوف بوده است چون نتایج آن سریع تر دیده می شود در حالیکه پیشگیری، کاری بلندمدت است و نتایج آن قابل اندازه گیری نیست.

ضعف آموزش و آگاهی رسانی عمومی، کم توجهی به نیازهای جدید نوجوانان با توجه به دنیای دیجیتال، ضعف آموزش و اطلاع رسانی، مشکلات اجتماعی و اقتصادی، عدم هماهنگی بین دستگاه های مسئول در این زمینه و از همه مهمتر کمبود بودجه و منابع، اقدامات پیشگیرانه را هر بار به بن بست رسانده است، موضوع مهم دیگر درباره پیشگیری از اعتیاد، برنامه هایی است که باید برای کودکان و نوجوانان در این حوزه اجرا شود.

معاون پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی درباره پیشگیری از اعتیاد گفت: متولی اصلی آموزش و پیشگیری در محیط های آموزشی، وزارت آموزش و پرورش است. با این حال، سازمان بهزیستی کشور نیز در چارچوب مأموریت های خود و در قالب طرح ها و برنامه های مکمل، به ویژه برای گروه های در معرض خطر، اقدامات متعددی را اجرا می کند.

فائقی افزود: یکی از برنامه های بهزیستی در این حوزه، طرح پازک ( پیشگیری از اعتیاد در زنان و کودکان در معرض خطر) است که هدف آن افزایش آگاهی، مهارت های زندگی و تاب آوری اجتماعی در کودکان، نوجوانان و خانواده های آسیب پذیر است، این برنامه در مناطق دارای آسیب های اجتماعی و محلات هدف خدمات اجتماعی اجرا می شود.

وی اضافه کرد: برنامه های پیشگیرانه بهزیستی عمدتا در مناطق آسیب پذیر شهری و حاشیه نشین و استان هایی با نرخ بالاتر آسیب های اجتماعی اجرا می شود؛ البته هدف بهزیستی گسترش این برنامه ها در تمامی استان ها با همکاری دستگاه های همکار است، همچنین بهزیستی، شبکه گسترده ای از مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی را در سراسر کشور راه اندازی کرده که خدمات تخصصی در زمینه های مختلف از جمله پیشگیری از آسیب های اجتماعی و رفتارهای پرخطر نوجوانان ارائه می دهند.

فائقی گفت: خط تلفن 1480 (صدای مشاور) به صورت 24 ساعته پاسخگوی کودکان، نوجوانان و خانواده هاست و خدمات مشاوره ای رایگان در زمینه مسائل روانی، تربیتی و اجتماعی ارائه می دهد، این مراکز با بهره گیری از کارشناسان آموزش دیده و دارای مجوز رسمی از سازمان بهزیستی فعالیت می کنند، بنابراین قابل اعتماد و دسترس پذیر برای عموم مردم هستند.

برای مقابله با کاهش سن اعتیاد چه باید کرد؟

معاون پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی تاکید کرد: مقابله با کاهش سن اعتیاد نیازمند رویکردی چندوجهی است و صرفا با اقدامات درمانی یا برخوردهای انتظامی قابل کنترل نیست، پیشنهاد این است که اصلاح سیاست ها در چند محور می تواند مؤثر باشد.

فائقی، تقویت آموزش مهارت های زندگی و خودمراقبتی از سنین دبستان در نظام آموزشی، افزایش نقش خانواده ها از طریق برنامه های آگاهی بخش و توانمندسازی والدین در زمینه ارتباط مؤثر با فرزندان، گسترش خدمات اجتماعی و روان شناختی در مدارس و محلات به منظور شناسایی زودهنگام رفتارهای پرخطر، محدودسازی دسترسی به مواد دخانی و روان گردان ها در محیط های نوجوان پسند و فضای مجازی و تقویت فعالیت های فرهنگی و ورزشی برای پرکردن اوقات فراغت نوجوانان را از جمله این محورها برشمرد.

وی تاکید کرد: به طور کلی، پیشگیری مؤثر زمانی اتفاق می افتد که سیاست های آموزشی، اجتماعی و فرهنگی به صورت هماهنگ و مستمر اجرا شوند.

فائقی تصریح کرد: برخوردهای انتظامی در کنترل شبکه های توزیع و دسترسی به مواد ضروری است، اما در حوزه پیشگیری از گرایش نوجوانان به اعتیاد، بدون شک آموزش های فرهنگی و مهارت محور اثربخش تر و پایدارتر هستند، تجربه جهانی و ملی نشان داده است که آگاهی بخشی، آموزش مهارت های زندگی، ایجاد حس تعلق اجتماعی و امید به آینده در نوجوانان، نقش مؤثرتری در کاهش گرایش به مصرف مواد دارد.

ضرورت فوری برای سرمایه گذاری روی پیشگیری از اعتیاد

به اعتقاد کارشناسان، پیشگیری از اعتیاد بر چندپایه اصلی استوار شده؛ اقداماتی مانند آموزش و اطلاع رسانی، تحکیم بنیان خانواده، ایجاد محیط های اجتماعی سالم، کاهش عوامل خطر اجتماعی مانند مقابله با فقر و بیکاری و اجرای سیاست هایی مانند کنترل دسترسی به مواد و حتی سیگار؛ اما بی توجهی به اقدامات پیشگیرانه موجب افزایش شمار معتادان، کاهش اثربخشی درمان، گسترش آسیب های اجتماعی، هزینه های اقتصادی بیشتر برای درمان و فرآیندهای قضایی و مبارزه با مواد، ناامنی روانی و اجتماعی و در نهایت پایین آمدن سن اعتیاد می شود.

پایین آمدن سن اعتیاد نیز به زعم کارشناسان، تاثیراتی مانند افت تحصیلی، تغییرات خلقی و عملکردی، ابتلا به بیماری، اختلال سلامت روان، ارتکاب ناهنجاری های اجتماعی، افزایش احساسات جنسی و ضررهای مالی ناشی از خرج کردن برای تامین مواد دارد.

کارشناسان هشدار می دهند که بی توجهی به موضوع پیشگیری، به معنای پایین آمدن سن اعتیاد و افزایش نسل نوجوانی است که گرفتار چرخه اعتیاد می شوند؛ چرخه ای که به سادگی شکسته نخواهد شد، از همین رو، اصلاح سیاستگذاری ها مانند آموزش مهارت های زندگی به نوجوانان، افزایش آگاهی و تقویت برنامه های فرهنگی و اجتماعی برای پر کردن اوقات فراغت جوانان از مهم ترین ضرورت های امروز به شمار می رود.

بی تردید سرمایه گذاری بر پیشگیری نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی فوری است؛ ضرورتی که می تواند از ورود نسلی تازه به دالان تاریک اعتیاد جلوگیری کند.