به نقل از عصرایران؛ نماینده مرودشت در مجلس شورای اسلامی به تازگی در گفت وگو با رسانه ها ادعا کرده که حدود 961 هکتار به محدوده شهر مرودشت اضافه شده است. این طرح سال ها پیش مطرح شده بود، اما به دلیل وجود تخت جمشید و ضوابط سختگیرانه حریم های مصوب آن، تاکنون اجرایی نشده بود. حالا اما با ادعای نماینده مرودشت ظاهرا قرار است اجرایی شود. نکته مهم اما این است که طبق بررسی های باستان شناسی، حدود 460 هکتار از این محدوده جدید در حریم درجه دو تخت جمشید قرار دارد که با ضوابط میراث فرهنگی مغایرت دارد. این 460 هکتار شامل اراضی بکری از منطقه باستانی فیروزی و بخشی از شهر باستانی پارسه هخامنشی، است که از نظر باستان شناسی اهمیت بالایی دارد. نکته مهم تر آن که این منطقه هنوز کاوش نشده و تپه های باستانی آن بدون مطالعه باقی مانده اند. الحاق این بخش به شهر مرودشت می تواند آثار ناشناخته ای از تاریخ هخامنشی را از بین ببرد.

از سال های قبل همواره کسانی بوده اند که تلاش کردند کاربری اراضی کشاورزی در حریم درجه دو تخت جمشید را تغییر دهند اما همواره با مخالفت میراث فرهنگی و مدیران تخت جمشید مواجه شده اند. این اراضی در حریم درجه دو تخت جمشید، به عنوان کمربند حفاظتی این مجموعه عمل می کنند و از تخت جمشید، نقش رستم، نقش رجب و شهر استخر محافظت می کنند.

در سال 1390، با همکاری کارشناسان حقوقی وزارت میراث فرهنگی، ضوابطی تنظیم شد که تغییر کاربری اراضی کشاورزی در حریم درجه دو تخت جمشید را ممنوع می کرد، مگر در محدوده های خاصی مانند روستاها که آن هم باید با رعایت ضوابط میراث فرهنگی انجام شود. این تصمیم برای جلوگیری از توسعه شهر مرودشت به سمت تخت جمشید و حفاظت از منظر فرهنگی این مجموعه گرفته شده بود. با این حال، اقداماتی مانند ساخت شهرک مهدیه در مسیر جاده منتهی به تخت جمشید پس از انقلاب، نگرانی ها درباره توسعه شهری مرودشت را افزایش داده بود.

ظاهراً تصمیمات جدید نماینده مرودشت پس از تغییراتی در مدیریت پایگاه میراث جهانی تخت جمشید مطرح شده است. برخی تلاش دارند با تغییر ضوابط، امکان توسعه شهری را فراهم کنند. نقشه ای هم تهیه شده که این محدوده را به شهر مرودشت متصل نشان می دهد، اما این نقشه به شدت مورد مناقشه است.

با مقایسه نقشه 961 هکتاری محدوده اضافه شده با نقشه ای که توسط باستان شناسانی مانند ویلیام سامنر پیش از انقلاب تهیه شده، مشخص می شود که بخشی از این توسعه با محدوده شهر هخامنشی پارسه هم پوشانی دارد.

این نقشه دو بخش اصلی را نشان می دهد: شهر باختری پارسه (شهر شاهی پارسی) و بخش جنوبی پارسه که شامل محوطه های شماره گذاری شده ای مانند 1، 2 و 3 است. محوطه شماره 5، شامل تل آجری و محوطه های 2 و 3، در این محدوده قرار دارد. لکه قرمز رنگ در نقشه جدید، که مساحتی حدود 460 هکتار را نشان می دهد، به طور مستقیم با حریم حفاظتی تخت جمشید (مشخص شده با رنگ سبز) تعارض دارد. این تعارض نه تنها منظر فرهنگی را تهدید می کند، بلکه آثار باستانی مدفون را در معرض خطر قرار می دهد.

این موضوع از حدود شش ماه پیش به طور جدی مطرح شده و باستان شناسان و کارشناسان با مکاتباتی موفق به توقف اجرای این طرح شده اند. با این حال، وجود حدود 500 میله بتنی که در سال 1390 برای نشانه گذاری حریم نصب شده اند، نشان دهنده حساسیت این منطقه است. نادیده گرفتن یا تخریب این میله ها برای اجرای توسعه شهری عملاً غیرممکن است و نشان می دهد که این طرح به حریم حفاظتی تخت جمشید تجاوز کرده و آثار هخامنشی کاوش نشده را در معرض خطر جدی قرار می دهد.

گزارش دوره ای ایران به یونسکو در سال 2023 به صراحت به خطر توسعه شهر مرودشت به سمت حریم تخت جمشید اشاره کرده و آن را تهدیدی بالقوه برای اصالت و یکپارچگی این میراث جهانی دانسته است. در این گزارش، رشد شهر مرودشت، توسعه روستاهای جدید و ورود صنایع آلاینده به عنوان تهدیدات اصلی ذکر شده اند. یونسکو از ایران خواسته است این تهدیدات را به طور جدی مدیریت کند تا حریم حفاظتی حفظ شود. در صورت مخدوش شدن منظر فرهنگی و تاریخی تخت جمشید، یونسکو می تواند این اثر را در فهرست میراث در خطر قرار دهد و در صورت عدم پاسخگویی کافی یا عدم توقف اقدامات تهدیدآمیز، حتی ممکن است آن را از فهرست میراث جهانی حذف کند. از زمان ثبت جهانی تخت جمشید تا کنون هرگز این اثر با تهدید از سوی یونسکو مواجه نبوده و برای اولین بار است که در دولت مسعود پزشکیان، خطر خروج این اثر از فهرست میراث جهانی وجود دارد.

نکته عجیب این است که مدیریت جدید پایگاه میراث جهانی تخت جمشید تاکنون هیچ واکنشی به ادعای نماینده مرودشت درباره الحاق 961 هکتار به شهر نشان نداده است. این سکوت باعث گمانه زنی هایی شده که شاید تغییرات مدیریتی اخیر با هدف تسهیل چنین طرح هایی انجام شده باشد. نه تنها پایگاه میراث جهانی تخت جمشید که میراث فرهنگی استان فارس هم در برابر تعرض به حریم درجه دو و آثار باستانی مدفون سکوت کرده اند.

تخت جمشید، که در سال 1358 به عنوان یکی از نخستین آثار ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، توسط هخامنشیان حدود 2500 سال پیش ساخته شده است. این مجموعه دارای عرصه ای بزرگ و حرایم سه گانه است که حریم های درجه یک و دو آن ضوابط سختگیرانه ای دارند. حفاری های انجام شده در تل آجری نشان داده که آثار ارزشمندی از دوره هخامنشی در حریم درجه دو همچنان وجود دارد و کاوش های بیشتر می تواند تاریخ این دوره را متحول کند. حفاظت از این حرایم برای حفظ منظر فرهنگی و تاریخی این اثر حیاتی است.