آیات در زبان به معنی نشانه هاست و به همین دلیل، نماز آیات را می توان به عنوان نماز نشانه ها هم نامید. این نماز مخصوص زمانی است که اتفاقات خاصی رخ می دهد و مسلمانان این نشانه ها را نشان دهنده قدرت و وجود خدا می دانند. طبق احکام دین شیعه، نماز آیات یکی از نمازهای واجب است که در مواقعی مثل خسوف (ماه گرفتگی)، کسوف (خورشیدگرفتگی)، زلزله، بادهای شدید و غیرعادی، فرو رفتن زمین، رعد و برق و سایر حوادث طبیعی که باعث ترس و وحشت مردم می شوند، بر هر مسلمانی واجب می شود.

نماز آیات دو روش معتبر برای خواندن دارد که هر دو صحیح و قابل قبول هستند:

ابتدا بایستید و نیت کنید که نماز آیات را به قصد قربت به درگاه خداوند بخوانید.

بعد از نیت، تکبیر بگویید و یک حمد و یک سوره (مثلاً سوره توحید) بخوانید.

سپس به رکوع بروید.

بعد از رکوع بلند شوید و دوباره یک حمد و یک سوره کامل بخوانید.

دوباره رکوع کنید.

این چرخه (خواندن حمد و سوره و رکوع) را پنج بار تکرار کنید.

بعد از رکوع پنجم، به سجده بروید و دو سجده انجام دهید.

سپس برخیزید و رکعت دوم را مانند رکعت اول با پنج رکوع بخوانید.

در پایان، دو سجده کرده، تشهد بخوانید و نماز را با سلام پایان دهید.

در این روش، پس از نیت و تکبیر و خواندن حمد، یک سوره را به پنج قسمت تقسیم می کنید و هر قسمت را قبل از رکوع می خوانید، سپس رکوع می کنید. به همین ترتیب سوره را به پنج قسمت می خوانید و رکوع می کنید. بعد از رکوع پنجم سجده می روید و رکعت دوم را همانند رکعت اول انجام می دهید. در پایان تشهد و سلام را می خوانید.

مثلاً برای سوره توحید:

قبل از رکوع اول: بسم الله الرحمن الرحیم

بعد رکوع و ایستادن: قل هو الله أحد

رکوع و ایستادن: الله الصمد

رکوع و ایستادن: لم یلد و لم یولد

رکوع و ایستادن: ولم یکن له کفواً أحد

سپس رکوع پنجم و سجده.

توجه: برخی مراجع این روش تقسیم سوره را قبول دارند و برخی نه؛ بهتر است نظر مرجع تقلید خود را درباره این موضوع جویا شوید.

نماز آیات در موارد زیر واجب می شود:

کسوف (خورشیدگرفتگی)

خسوف (ماه گرفتگی)

زلزله (چه شدید و چه خفیف)

رعد و برق، بادهای غیرعادی (مثل باد سیاه یا سرخ)

فرو رفتن زمین یا ریزش کوه

هر حادثه طبیعی که باعث ترس و وحشت عمومی شود

برای نماز آیات هنگام خسوف یا کسوف، باید از شروع گرفتگی قرص خورشید یا ماه شروع به خواندن نماز کرد. اگر بعد از پایان گرفتگی نماز بخوانید، به نیت قضای نماز آیات است. البته مثل سایر نمازهای یومیه، خواندن نماز آیات در اول وقت (یعنی هنگام شروع گرفتگی) ثواب و فضیلت بیشتری دارد.

در موارد دیگر مثل زلزله، هر زمان که مقدور بود نماز را بخوانید؛ این نماز قضا ندارد ولی بهتر است در اولین فرصت ادا شود.

بله، نماز آیات که واجب است را می توان به صورت جماعت خواند و این کار دارای ثواب و فضیلت بیشتری است. در جماعت، امام نماز را می خواند و مأموم ها همراه با او نماز را ادا می کنند؛ در هنگام قرائت حمد و سوره مأموم سکوت می کند و بقیه اعمال را با امام همراهی می کند.

نماز آیات از سال دهم هجری بر مسلمانان واجب شد. در آن سال، ابراهیم فرزند پیامبر (ص) قبل از دو سالگی درگذشت و خورشیدگرفتگی رخ داد. برخی مردم گرفتگی خورشید را به مرگ او نسبت دادند. پیامبر اکرم (ص) فرمود: خورشید و ماه به خاطر مرگ کسی نمی گیرند، بلکه این از نشانه های خداست. سپس دستور داد هنگام خسوف و کسوف نماز آیات خوانده شود و خود نیز آن را اقامه کرد.

اگر دو یا چند حادثه همزمان رخ دهد، برای هر کدام نماز آیات جداگانه واجب است.

باید از شروع گرفتگی خورشید یا ماه، نماز را شروع کرد و آن را به تأخیر نینداخت.

اگر در تعداد رکعت یا رکوع شک کردید و نتوانستید تشخیص دهید، بهتر است نماز را با احتیاط و تعداد کمتر بخوانید.

تمام شرایط و احکام نمازهای یومیه در نماز آیات نیز معتبر است و هر چیزی که باعث باطل شدن نمازهای یومیه شود، نماز آیات را هم باطل می کند.

اثبات رخ دادن حادثه با مشاهده، شهادت دو نفر عادل، یا گزارش متخصصان و رسانه های معتبر انجام می شود.

نماز آیات فقط برای اهالی همان منطقه ای که حادثه در آن اتفاق افتاده واجب است.

اگر حادثه واجب کننده نماز آیات تکرار شود، نماز نیز باید تکرار شود.

اگر خانمی هنگام حادثه در حالت حیض یا نفاس باشد، نماز آیات بر او واجب نیست و قضای آن متفاوت است.