به نقل از هفت صبح | بیماری هاری، به رغم پیشرفت های چشمگیر علمی و پزشکی در قرن حاضر، همچنان یکی از تهدیدات جدی و مرگبار برای سلامت انسان در سطح جهان و به ویژه در ایران است. آمارهای ثبت شده از حیوان گزیدگی در سال گذشته که به رقم تکان دهنده 440 هزار مورد رسیده است، زنگ خطری جدی است که به ما یادآوری می کند کنترل این بیماری هرگز تنها با ارائه خدمات پزشکی پس از گزش امکان پذیر نیست.



از سویی دستیابی به یک تصویر دقیق و شفاف از وضعیت هاری در کشور، اولین و حیاتی ترین گام برای ایجاد همگرایی میان سازمان های دست اندرکار است. کنترل هاری هرگز مسئولیت یک دستگاه به تنهایی نیست و زمانی می توان به نتیجه ای پایدار و ماندگار رسید که سلامت انسان، حیوان و محیط در کنار یکدیگر دیده شود و همه بخش های مسئول بر اساس یک برنامه هماهنگ و یکپارچه حرکت کنند.

قباد مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماری های واگیر وزارت بهداشت، بر این باور است که هدف نهایی باید تحقق کامل حذف انتقال هاری از حیوان به انسان باشد. این امر مستلزم آن است که برنامه های کنترلی از حالت تئوری خارج شده و در عمل و در میدان اجرا شوند، چرا که هرگونه وقفه در این زنجیره همکاری، می تواند منجر به تکرار تراژدی های انسانی شود.

نگاهی به آمارهای جهانی نشان می دهد که این بیماری همچنان در بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی حضور فعال دارد و سالانه نزدیک به 60 هزار مرگ را در سراسر جهان به دنبال دارد. نکته تلخ و تکان دهنده این است که بخش قابل توجهی از این تلفات مربوط به کودکان است که به دلیل عدم آگاهی یا دسترسی دیرهنگام به درمان، قربانی این بیماری شده اند. بررسی ها نشان می دهد حدود 99 درصد موارد انتقال هاری به انسان در جهان با گزش سگ ها ارتباط مستقیم دارد.

با این حال، تجربه کشورهایی که موفق به کنترل این بیماری شده اند ثابت کرده است که با برنامه ریزی منسجم و همکاری بخش های مختلف، می توان زنجیره انتقال را به طور کامل قطع کرد. باید توجه داشت که هاری پس از بروز علائم بالینی، به بیماری بسیار کشنده ای تبدیل می شود که راه بازگشتی برای بیمار باقی نمی گذارد. اما در مقابل، این بیماری با اقدامات صحیح و به موقع کاملا قابل پیشگیری است. اقدامات ساده اما حیاتی مانند شست وشوی مناسب و سریع محل گزش با آب و صابون، مراجعه فوری به مراکز درمانی و دریافت به موقع واکسن و در موارد لازم سرم هاری، نقش تعیین کننده ای در نجات جان انسان ها دارد و می تواند تفاوت بین مرگ و زندگی را رقم بزند.

روند حیوان گزیدگی در ایران در دو دهه اخیر تغییرات نگران کننده ای داشته است. برای درک بهتر این بحران باید به آمارها نگاه کرد؛ در سال 1380 تعداد موارد گزارش شده کمتر از 100 هزار مورد بود، در حالی که این رقم در سال گذشته به حدود 440 هزار مورد رسیده است. این روند صعودی، به ویژه از اوایل دهه 1390، نشان دهنده یک چالش جدی است که نیازمند توجه ویژه و فوری تمام دستگاه های مرتبط است. ثبت 20 مورد مرگ ناشی از هاری انسانی در سال گذشته شاید در مقایسه با برخی بیماری های دیگر عدد کوچکی به نظر برسد، اما با توجه به اینکه هاری بیماری کاملا قابل پیشگیری است، حتی یک مورد مرگ نیز قابل قبول نیست.

این موضوع ایجاب می کند که علل وقوع هر مورد فوت به دقت کالبدشکافی و بررسی شود تا نقاط ضعف سیستم پیشگیری شناسایی گردد. نگران کننده ترین بخش این آمار، توزیع سنی مرگ هاست. این واقعیت که نیمی از موارد فوت سال گذشته مربوط به افراد زیر 20سال بوده و کودکان کم سن نیز در این فهرست حضور دارند، یک هشدار جدی است.

پراکندگی جغرافیایی حیوان گزیدگی در کشور نشان می دهد که فشار بیماری در نقاط مختلف یکسان نیست. استان های شمالی، به ویژه در حوزه دانشگاه علوم پزشکی مازندران، گیلان و گلستان، از مناطقی هستند که تعداد موارد حیوان گزیدگی در آن ها بسیار بالا است. همچنین مناطق شمال شرق کشور و برخی از استان های مرکزی و کلانشهرها نیز ثبت موارد قابل توجهی را گزارش کرده اند.

تغییر الگوی جغرافیایی حیوان گزیدگی در سال های گذشته نشان می دهد که بیماری در حال گسترش یا تغییر مرکزیت است. بنابراین، برنامه های کنترلی نباید به صورت یکسان و کلی برای کل کشور طراحی شوند، بلکه باید متناسب با تغییرات محیطی، تراکم جمعیت حیوانات و شرایط خاص هر منطقه طراحی و اجرا گردند تا بیشترین بازدهی را داشته باشند.

برای پایان دادن به پراکندگی فعالیت ها و ایجاد یک نظام مدیریتی واحد، سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری تدوین و وارد مرحله اجرایی شده است.یکی از ارکان بنیادین این سند ملی، واکسیناسیون گسترده سگ های در معرض خطر است. دستیابی به پوشش حداقل 70 درصدی واکسیناسیون در جمعیت سگ ها، در کنار مراقبت های مستمر و دقیق از انسان، تنها راهی است که می تواند چرخه انتقال هاری را برای همیشه متوقف کند.