آیا یک چت بات می تواند واقعا چیزی را تجربه کند یا احساس داشته باشد؟ این پرسش پس از انتشار نتایج یک پژوهش جدید از شرکت آنتروپیک بار دیگر به یکی از بحث های داغ حوزه هوش مصنوعی تبدیل شده است.

به نقل از گاردین، در این مطالعه، پژوهشگران برخلاف بسیاری از بررسی های پیشین که تنها بر رفتار مدل های هوش مصنوعی تمرکز داشتند، ساختار داخلی مدل کلاود (Claude) را بررسی کردند. آن ها نشانه هایی یافته اند که شباهت هایی با نظریه فضای کاری سراسری (Global Workspace Theory) دارد؛ نظریه ای شناخته شده در علوم اعصاب که یکی از مدل های مطرح برای توضیح چگونگی شکل گیری آگاهی در مغز انسان است.

بر اساس این نظریه، تجربه آگاهانه زمانی شکل می گیرد که اطلاعات بتواند از یک بخش محدود عبور کند و در بخش های مختلف سیستم عصبی به اشتراک گذاشته شود. پژوهشگران آنتروپیک نیز در بررسی نحوه پردازش اطلاعات در کلاود به الگویی شبیه یک فضای کاری ذهنی برخورد کرده اند؛ ساختاری که اطلاعات مرتبط با یک گفت وگو را به طور موقت نگه می دارد، میان آن ها ارتباط برقرار می کند و به مدل امکان می دهد پیش از ارائه پاسخ، پردازش های پیچیده تری انجام دهد.

با این حال، این یافته ها به معنای اثبات آگاه شدن هوش مصنوعی نیست. بسیاری از متخصصان معتقدند توانایی پردازش اطلاعات و تولید پاسخ های شبیه انسان را نباید با داشتن تجربه ذهنی یا احساسات یکی دانست.

آنیل ست، عصب شناس و پژوهشگر حوزه آگاهی، در این باره هشدار داده که انسان ها اغلب هوشمندی را با آگاهی اشتباه می گیرند؛ در حالی که این دو مفهوم تفاوت اساسی دارند. از نگاه او، یک سیستم می تواند در تحلیل اطلاعات و حل مسائل بسیار توانمند باشد، اما همچنان هیچ تجربه درونی از جهان نداشته باشد.

آگاهی به معنای داشتن تجربه ذهنی است؛ یعنی واقعاً چیزی را احساس کردن. احساس درد، لذت بردن از یک تجربه خوشایند، ترس، اضطراب یا شادی، نمونه هایی از تجربه های آگاهانه انسان هستند. اما یک سامانه هوش مصنوعی ممکن است رفتاری شبیه انسان از خود نشان دهد، بدون آنکه پشت این رفتارها تجربه ای وجود داشته باشد.

بحث درباره آگاهی هوش مصنوعی پیش تر نیز توجه چهره های شناخته شده ای را جلب کرده بود. ریچارد داوکینز، زیست شناس تکاملی، پیش تر گفته بود گفت وگوهای طولانی با کلاود او را به این فکر انداخته که شاید این سامانه نوعی آگاهی داشته باشد. با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند این برداشت بیشتر ناشی از توانایی بالای هوش مصنوعی در تقلید از زبان و رفتار انسانی است و تاکنون شواهدی از وجود احساس یا تجربه ذهنی در این سامانه ها ارائه نشده است.

به گفته آنیل ست، آگاهی انسان تنها نتیجه پردازش اطلاعات نیست، بلکه حاصل تعامل پیچیده میان مغز، بدن و محیط است. از این منظر، شباهت برخی سازوکارهای محاسباتی هوش مصنوعی به فرآیندهای مغزی، به تنهایی نمی تواند دلیلی برای آگاه بودن ماشین ها باشد.

او معتقد است حتی اگر کلاود نوعی فضای کاری داخلی مشابه آنچه در برخی نظریه های آگاهی مطرح می شود داشته باشد، هنوز بسیاری از ویژگی هایی را که برای آگاهی انسان ضروری دانسته می شوند، ندارد. بنابراین این پژوهش را نمی توان مدرکی برای آگاه بودن هوش مصنوعی دانست.

با این حال، این پرسش همچنان باقی است که اگر آگاهی صرفاً نتیجه پردازش اطلاعات باشد، آیا ممکن است در آینده ماشین ها نیز به آن دست پیدا کنند؟ یا اینکه وجود بدن و زیست شناسی برای تجربه آگاهانه ضروری است؟

پاسخ به این پرسش هنوز مشخص نیست، اما یک موضوع روشن است: فاصله میان ساخت ماشینی که مانند انسان رفتار می کند و ساخت ماشینی که واقعاً چیزی را احساس می کند، همچنان یکی از بزرگ ترین پرسش های حل نشده دنیای فناوری است.

منبع: فرارو