دولت آمریکا از سه شنبه هفته گذشته و پس از یک دوره آرامش نسبی در جبهه های نبرد، بار دیگر تصمیم گرفت که اقدام های نظامی خود را علیه ایران از سر بگیرد. این نبردها و پاسخ های ایران به مبادی انجام این حملات در کشورهای منطقه از هفته پیش به صورت پیوسته استمرار پیدا کرده اند و این سوال را پدید آورده اند که آیا دو طرف بار دیگر وارد نبرد تمام عیار خواهند شد؟

جان مرشایمر، نظریه پرداز و استاد برجسته روابط بین الملل در دانشگاه شیکاگو در مصاحبه ای تاکید می کند که امضای یادداشت تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا در نتیجه شکست دو مرحله از نبرد، یعنی جنگ هوایی و محاصره دریایی رخ داد. به اعتقاد این استاد دانشگاه اکنون دو طرف وارد مرحله حملات متقابل (Tit for Tat) شده اند.

مرشایمر می گوید: اگر واقعاً باور داشته باشید که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، غیرعقلانی است، شاید بتوان تصور کرد که دوباره دست به همان اشتباه بزند و مانند جنگ چهل روزه، بار دیگر حملات هوایی گسترده علیه ایران را آغاز کند. اما در نهایت، فکر نمی کنم چنین تصمیمی بگیرد. به نظر من، او و مشاورانش به خوبی می دانند که هیچ راهبردی برای پیروزی در این جنگ وجود ندارد.

در ادامه بخشی از ترجمه مصاحبه دانیل دیویس، افسر بازنشسته ارتش آمریکا را با جان مرشایمر، نظریه پرداز و استاد برجسته روابط بین الملل دانشگاه شیکاگو، مطالعه می کنید.

در روزهای اخیر گفته اید که این جنگ را باید در سه مرحله بررسی کرد، نه به عنوان یک روند واحد. مرحله نخست، جنگ چهل روزه بود؛ بعد محاصره دریایی آغاز شد؛ و اکنون وارد مرحله سوم شده ایم. اگر ممکن است ابتدا درباره همان بخش اول، یعنی جنگ هوایی، توضیح دهید.

به نظر من بهترین راه برای درک این جنگ آن است که ابتدا روی جنگ هوایی تمرکز کنیم، سپس محاصره دریایی را بررسی کنیم و در نهایت به چیزی برسیم که من آن را حملات متقابل یا اقدام در برابر اقدام (tit-for-tat) می نامم؛ حملاتی که تاکنون سه مرحله از آن ها را شاهد بوده ایم. اجازه دهید مرحله به مرحله پیش برویم. جنگ در 28 فوریه آغاز شد. از 28 فوریه تا حدود 8 آوریل، شاهد همان چیزی بودیم که من آن را جنگ چهل روزه می نامم.

این یک کارزار بمباران راهبردی بود که طی آن ایالات متحده و اسراییل به صورت مشترک اهدافی را در داخل ایران هدف قرار دادند و خسارات گسترده ای به زیرساخت های ایران وارد کردند. این مرحله در 8 آوریل متوقف شد؛ تا حد زیادی به این دلیل که کارایی لازم را نداشت و همچنین به این دلیل که ذخایر مهمات ما رو به پایان بود. سپس، در 13 آوریل، وارد مرحله محاصره دریایی شدیم. در همین زمان بود که رییس جمهور ترامپ محاصره علیه ایران را برقرار کرد. این وضعیت تا 17 ژوئن ادامه یافت؛ روزی که یادداشت تفاهم (Memorandum of Understanding) امضا شد و با امضای آن، محاصره نیز پایان یافت.

اگر بخواهیم تصویر کلی را مرور کنیم، از 28 فوریه تا 8 آوریل مرحله جنگ هوایی را داشتیم. سپس از 13 آوریل تا 17 ژوئن مرحله محاصره دریایی ادامه یافت. در 17 ژوئن، با امضای یادداشت تفاهم، محاصره پایان یافت؛ زیرا محاصره نیز مانند جنگ هوایی نتیجه بخش نبود. همان طور که جنگ هوایی نتوانست ایران را به زانو درآورد، محاصره نیز موفق نشد. درک این نکته بسیار مهم است که دلیل امضای یادداشت تفاهم توسط رییس جمهور ترامپ در 17 ژوئن این بود که هم جنگ هوایی و هم محاصره شکست خورده بودند و دیگر اهرم مؤثری برای اعمال فشار در اختیار نداشتیم.

به همین دلیل است که من معتقدم می توان این یادداشت تفاهم را نوعی سند تسلیم دانست.

اکنون وارد مرحله ای شده ایم که در آن حملات متقابل یا همان tit-for-tat جریان دارد. آنچه طی هفته گذشته، یعنی از 7 تا 9 ژوییه، رخ داد، شامل سه دور از این حملات متقابل بود؛ یکی در هفتم، یکی در هشتم و دیگری در نهم ژوییه. اما نکته مهم این است که این، سومین مجموعه از این حملات متقابل است و اتفاق تازه ای محسوب نمی شود. اولین مجموعه از این حملات بین 9 تا 11 ژوئن، درست پیش از امضای یادداشت تفاهم، رخ داد. در همان دوره بود که ایرانی ها یک بالگرد آپاچی را سرنگون کردند و دو مرحله حملات متقابل میان دو طرف شکل گرفت.

اگر به ماده 5 نگاه کنید، به نظر من کاملاً روشن است که این همان چیزی است که ما امضا کرده ایم. پس از دور قبلی حملات متقابل یعنی همان دوره 26 تا 28 ژوئن که بر سر همین موضوع رخ داد به نظر می رسید وقتی آن درگیری پایان یافت، این مسئله نیز حل وفصل شده است. اما دوباره از سر گرفته شد، زیرا ما کشتی های بیشتری را از مسیر کانال عمان عبور دادیم و ایرانی ها نیز طبیعتاً به آن کشتی ها حمله کردند و در نتیجه دوباره وارد چرخه حملات متقابل شدیم.

بنابراین از خود می پرسید: اکنون در چه وضعیتی قرار داریم؟ آیا یک هفته دیگر دوباره کشتی های بیشتری را از کانال عمان عبور خواهیم داد، یا دیگران را به این کار تشویق خواهیم کرد و دوباره به نقطه اول بازخواهیم گشت؟

به نظر من آنچه اکنون در حال رخ دادن است این است که ایرانی ها تصمیم گرفته اند یا باید تفاهم نامه را در همه ابعاد آن محترم بشمارید، یا اگر چنین نکنید، دیگر مذاکره ای در کار نخواهد بود.

شما سه مرحله این بحران را به روشنی ترسیم کردید. حالا سؤال این است که از اینجا به بعد چه خواهد شد؟ زیرا تا اینجا، به نظر من به سختی می توان انکار کرد که ما در جنگ هوایی شکست خوردیم، در جنگ محاصره نیز شکست خوردیم و اکنون هم در جنگ حملات متقابل در حال شکست هستیم. البته شاید هنوز نتوان گفت شکست خورده ایم ، چون این مرحله همچنان ادامه دارد، اما برخی دیگر نیز این واقعیت را درک کرده اند و می گویند: خب، چطور است دوباره به جنگ برگردیم؟ شاید بار اول جواب نداد، اما این بار نتیجه بدهد.

مشکل افرادی که از بازگشت به جنگ حمایت می کنند این است که دقیقاً چه چیزی نسبت به جنگ هوایی چهل روزه تغییر کرده که حالا قرار است ما به پیروزی برسیم؛ در حالی که آن زمان نتوانستیم. باز هم همان سؤال اساسی مطرح است، همیشه باید از خود پرسید: نظریه پیروزی شما چیست؟

یعنی دقیقاً چگونه می خواهید به اهدافی که مدنظر دارید برسید؟ چگونه می خواهید این جنگ را با شرایطی مطلوب برای خود پایان دهید؟ صرفاً با اتکا به نیروی هوایی چگونه قرار است این اتفاق بیفتد؟

ما این روش را چهل روز امتحان کردیم و نتیجه ای نگرفتیم، اما آن ها هیچ توضیحی درباره این موضوع نمی دهد. ابعاد بسیار زیادی وجود دارد که باید به آن ها پرداخته شود. کاملاً روشن است که ما بخش بزرگی از ذخایر تسلیحات راهبردی خود را مصرف کرده ایم؛ سلاح هایی مانند موشک های تاماهاوک، سامانه های پاتریوت و موارد مشابه.

در واقع، یکی از دلایلی که پس از چهل روز عملیات را متوقف کردیم، این بود که ذخیره بی پایانی از این سلاح ها در اختیار نداشتیم. همین حالا هم به ژاپنی ها گفته ایم که نمی توانیم همه موشک های تاماهاوکی را که وعده داده بودیم، در زمان مقرر تحویل دهیم، زیرا موجودی ما در زمینه موشک های کروز تاماهاوک به شدت کاهش یافته است. همین مسئله به تنهایی چیزهای زیادی را نشان می دهد. بنابراین وقتی او از آغاز دوباره جنگ صحبت می کند، اولین سؤال این است که آیا اصلاً سلاح لازم برای انجام چنین کاری را داریم؟ و اگر داریم، این تصمیم چه اثری بر موجودی کلی تسلیحات ما خواهد گذاشت؟

سؤال دوم این است که آن ها مدعی می شوند ما توان نظامی ایران را نابود کرده ایم، اما تقریباً همه می دانند که چنین چیزی درست نیست. واقعاً مگر او متوجه نشده که ما اکنون وارد چرخه حملات متقابل شده ایم؟ در ذهن من، حملات متقابل یعنی شما حمله می کنید، طرف مقابل هم حمله می کند. اگر آن ها می توانند پاسخ دهند، یعنی هنوز موشک دارند و همچنان توان ضربه زدن به ما را حفظ کرده اند. فکر می کنم همه می دانند که اگر ما زیرساخت های حیاتی داخل ایران را هدف قرار دهیم (همان چیزی که حامیان بازگشت به جنگ از آن حمایت می کند) ایران نیز زیرساخت های حیاتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف خواهد گرفت.

این نه تنها برای منطقه خلیج فارس، بلکه برای کل اقتصاد جهانی پیامدهایی ویرانگر خواهد داشت. احتمالاً دریای سرخ نیز، همانند خلیج فارس، بسته خواهد شد. واقعیت این است که ایران توانایی انجام ضربه دوم را دارد. اگر از نردبان تشدید تنش بالاتر برویم، به نظر من این ایران است که دست بالا را خواهد داشت، نه ما. و باز هم تأکید می کنم، این فقط یکی از دلایلی بود که باعث شد پس از چهل روز، جنگ هوایی را متوقف کنیم. اگر جنگ هوایی و محاصره دریایی را در کنار هم قرار دهید، خواهید دید هر دو بر یک فرض مشترک استوار بودند؛ اینکه می توان ایران را آن قدر تحت فشار قرار داد تا دست هایش را بالا ببرد و تسلیم شود.

تا این لحظه باید برای حامیان بازگشت به جنگ کاملاً روشن شده باشد که ایران توان تحمل حجم عظیمی از فشار را دارد و ما توانایی به زانو درآوردن آن را نداریم. چنین چیزی رخ نخواهد داد. اگر لازم باشد علف بخورند، علف خواهند خورد؛ اما تسلیم نخواهند شد. به همین دلیل، برایم دشوار است باور کنم افرادی چنین استدلال هایی را مطرح می کنند؛ هرچند تعجب نمی کنم که این حرف ها را بسیار سطحی بیان می کنند، زیرا نمی توانند راهبرد مورد علاقه خود را واقعاً تشریح کنند. آن ها نمی توانند توضیح دهند این راهبرد دقیقاً چگونه قرار است عمل کند، چون اساساً داستان منسجمی برای گفتن ندارند. در واقع، آنچه عرضه می کنند چیزی جز یاوه گویی نیست.

نکته ای که بیش از همه توجه مرا جلب کرد و دوست دارم نظر شما را درباره آن بدانم، این بود که یک خبرنگار ساکن لندن که در مراسم تشییع رهبر فقید ایران شرکت کرده بود به من گفت بزرگ ترین شگفتی اش در نخستین توقف مراسم در تهران رخ داد؛ زمانی که رییس جمهور پزشکیان برای سخنرانی روی صحنه آمد. مردم او را هو کردند؛ زیرا از نگاه آن ها بیش از حد طرفدار رسیدن به توافق با آمریکا بود، در حالی که خود مردم دیگر چنین توافقی را نمی خواهند.

دقیقاً همین اتفاق برای عراقچی، وزیر امور خارجه، هم رخ داد. هر دوی آن ها را پیش از آنکه از نظر فیزیکی هدف حمله قرار بگیرند، از محل خارج کردند. همان طور که هر دوی ما به خوبی می دانیم، دنی، افراد زیادی در داخل ایران (و برخی از آن ها نیز افراد بسیار بانفوذی بودند) از همان ابتدا از تفاهم نامه رضایت نداشتند. آن ها معتقد بودند ایران باید با سرسختی بیشتری رفتار می کرد و اصلاً نباید آن را امضا می کرد.

به نظر من، اتفاقاتی که پس از آن رخ داده، تا حد زیادی حقانیت دیدگاه آن ها را ثابت کرده است. آن ها از ابتدا استدلال می کردند که آمریکا قابل اعتماد نیست و نباید به آن اعتماد کرد. اگر امروز به آنچه رخ داده نگاه کنید، می بینید که از دید آن ها این بدبینی کاملاً موجه بوده است.

این همان مشکلی است که اکنون افرادی مانند پزشکیان، عراقچی و دیگرانی که از روند مذاکره حمایت می کردند، با آن روبه رو هستند. آن ها تصور می کردند می توان از طریق مذاکره به نتیجه رسید، اما اکنون بخش بزرگی از جامعه ایران معتقد است آمریکا هرگز به تعهدات خود پایبند نخواهد ماند.

به نظر من، اگر بخواهید واقع بینانه به موضوع نگاه کنید، اکنون ایرانی ها انگیزه ای بسیار قوی تر از گذشته برای حرکت به سمت بازدارندگی هسته ای دارند. من نمی گویم حتماً چنین تصمیمی گرفته اند یا قطعاً خواهند گرفت؛ اصلاً چنین ادعایی ندارم. اما اگر از زاویه منافع ملی ایران به موضوع نگاه کنید، طبیعی است که بسیاری از تصمیم گیرندگان ایرانی با خود بگویند: ما تمام این فشارها را تحمل کردیم، مورد حمله قرار گرفتیم، رهبرمان ترور شد، به ما حمله نظامی شد و اکنون هم هیچ تضمینی وجود ندارد که دوباره چنین اتفاقی رخ ندهد. در چنین شرایطی، کاملاً قابل درک است که در داخل ایران کسانی استدلال کنند تنها راه جلوگیری از تکرار چنین حملاتی، دستیابی به یک بازدارندگی هسته ای واقعی است.

علاوه بر این، باید به خاطر داشته باشیم که از نگاه ایران، دست کم سه مشکل اساسی در اجرای تفاهم نامه از سوی آمریکا وجود دارد.

نخست، همان موضوعی است که پیش تر درباره آن صحبت کردیم؛ یعنی مسئله کنترل تنگه هرمز. اختلاف اصلی این است که ایالات متحده معتقد است برخی کشتی ها می توانند از کانال عمان عبور کنند، اما ایران این موضوع را نمی پذیرد و هر دو دور حملات متقابل پس از امضای تفاهم نامه دقیقاً بر سر همین مسئله رخ داده است.

دوم، ایالات متحده اکنون اعلام کرده که دیگر اجازه نخواهد داد ایران نفت خود را در بازار جهانی بفروشد؛ در حالی که یکی از نتایج تفاهم نامه این بود که ایران بتواند بدون مجازات نفت خود را صادر کند. اکنون آمریکا عملاً از همان تعهد نیز عقب نشینی کرده است.

و سوم، در همان بند نخست تفاهم نامه تصریح شده بود که اسراییل باید جنگ خود علیه حزب الله را متوقف کند. این موضوع، به طور طبیعی، به معنای خروج نیروهای اسراییلی از جنوب لبنان نیز بود. اما نه تنها اسراییل از جنوب لبنان خارج نشده، بلکه همچنان به عملیات نظامی خود علیه حزب الله ادامه می دهد.

بنابراین اگر از نگاه ایرانی ها به موضوع نگاه کنید، طبیعی است که بگویند: چرا باید دوباره وارد مذاکره شویم، وقتی طرف مقابل حتی به توافقی که همین چند هفته پیش امضا کرده نیز پایبند نبوده است؟

آیا رییس جمهور ترامپ واقعاً کنترل اوضاع را در دست دارد و قرار است اسراییل را وادار به خروج از جنوب لبنان کند؟ در حالی که این دقیقاً همان چیزی است که خودش در تفاهم نامه امضا کرده است. شما این وضعیت را چگونه می بینید؟

اگر ایرانی ها بر موضع خود پافشاری کنند و بگویند تا زمانی که اسراییل از جنوب لبنان خارج نشود، هیچ مذاکره ای انجام نخواهد شد، آن وقت سؤال اصلی این است که رییس جمهور ترامپ چه خواهد کرد؟ فرض کنیم (و تأکید می کنم که فقط فرض می کنیم، چون دقیقاً نمی دانیم ایران چه تصمیمی خواهد گرفت) ایران عملاً تنگه هرمز را ببندد؛ به گونه ای که تعداد کشتی هایی که روزانه از آن عبور می کنند به حداقل برسد. در همان حال نیز اعلام کند که تا خروج اسراییل از جنوب لبنان، هیچ مذاکره ای انجام نخواهد شد. در چنین شرایطی، ترامپ چه خواهد کرد؟

آیا خواهد گفت: اشکالی ندارد، همین وضع موجود را ادامه می دهیم ؟ من چنین چیزی را بعید می دانم. فکر نمی کنم او بتواند چنین کاری انجام دهد. به نظر من، او ناچار خواهد شد فشار بسیار زیادی بر اسراییلی ها وارد کند تا از جنوب لبنان خارج شوند. اینکه در این کار موفق شود یا نه، موضوع دیگری است. اما اگر موفق نشود، آن وقت باید پرسید جایگاه ایالات متحده چه خواهد بود؟ پاسخ من این است که آمریکا در وضعیت بسیار دشواری قرار خواهد گرفت؛ واقعاً در دردسر بزرگی خواهد افتاد.

جروزالم پست می نویسد: با کمرنگ شدن تهدید ایران، ترکیه به بزرگ ترین تهدید راهبردی اسراییل تبدیل می شود؛ یک متحد عضو ناتو. درباره این تنش رو به رشد چه نظری دارید؟ آیا نگران هستید که این اختلاف، در عمل جای مسئله ایران را برای اسراییل بگیرد و به مهم ترین چالش امنیتی آن تبدیل شود؟

به نظر من، باورش سخت است که اسراییل اکنون در حال گشودن جبهه ای جدید علیه ترکیه باشد. در واقع به نظر می رسد آن ها همین حالا هم به اندازه کافی درگیر باشند؛ در غزه، کرانه باختری، سوریه، لبنان و البته ایران. به اعتقاد من، اسراییل در ایران یک شکست تحقیرآمیز متحمل شده است.

و باید به خاطر داشته باشیم که از دید اسراییل، مهم ترین مسئله همیشه توانمندی هسته ای ایران بوده است. اگر مذاکرات از سر گرفته نشود، هیچ توافق هسته ای جدیدی (هیچ نسخه جدیدی از برجام) شکل نخواهد گرفت. و در آن صورت، هیچ کس نمی داند ایران در حوزه هسته ای چه تصمیمی خواهد گرفت. بنابراین، از دید من، اسراییل در پرونده ایران شکست بسیار مهمی خورده است.

اسراییل در ایران به شکلی بسیار جدی شکست خورده است. هیچ راهی برای نجات این وضعیت وجود ندارد. به نظر من، اسراییلی ها اکنون باید تمام توجه خود را بر مسئله ایران متمرکز کنند، نه اینکه هم زمان وارد رویارویی با ترکیه نیز بشوند. اگر مذاکرات از سر گرفته نشود، توافق هسته ای جدیدی شکل نخواهد گرفت. در آن صورت، هیچ کس نمی داند ایران در حوزه هسته ای چه مسیری را انتخاب خواهد کرد.

از دید اسراییل، این موضوع باید مهم ترین اولویت باشد. به همین دلیل، برایم دشوار است باور کنم که آن ها اکنون بخواهند جبهه جدیدی علیه ترکیه باز کنند؛ آن هم در حالی که هنوز در غزه، کرانه باختری، سوریه، لبنان و مسئله ایران درگیر هستند. به نظر من، اگر اسراییل بخواهد هم زمان در همه این جبهه ها بجنگد، خود را در موقعیت بسیار دشوارتری قرار خواهد داد.

این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا در اروپا و آمریکا هنوز این روایت مطرح می شود که اسراییل در ایران به پیروزی رسیده است. اما شما دقیقاً برعکس این را می گویید؛ اینکه اسراییل در ایران یک شکست تحقیرآمیز متحمل شده است. اگر چنین باشد، طبیعی است که مسئله هسته ای ایران همچنان حل نشده باقی مانده و در نتیجه، اسراییل اکنون در موقعیت بسیار دشوارتری نسبت به قبل قرار دارد. بنابراین، آیا می توان گفت امروز اسراییل از نظر راهبردی در وضعیت بدتری نسبت به قبل از آغاز جنگ قرار گرفته است؟

بله، دقیقاً همین طور است. اگر امروز وضعیت را با قبل از آغاز جنگ مقایسه کنید، اسراییل در موقعیت نامطلوب تری قرار دارد. آن ها نه توانسته اند برنامه هسته ای ایران را متوقف کنند، نه ایران را وادار به تسلیم کنند، نه تغییری در حکومت ایران ایجاد کنند و نه حتی توانسته اند ایران را به پذیرش شرایط خود مجبور کنند.

در مقابل، اکنون با کشوری روبه رو هستند که تجربه جنگ را پشت سر گذاشته، آسیب دیده، اما همچنان توان نظامی خود را حفظ کرده و از همه مهم تر، انگیزه بیشتری برای ادامه مقاومت پیدا کرده است. از نظر من، این نتیجه ای نیست که اسراییل انتظارش را داشت.

اسراییلی ها در ایران به شکلی بسیار جدی شکست خورده اند. همان طور که کمی قبل تر هم گفتیم، هیچ راهی برای نجات این وضعیت وجود ندارد. از دید اسراییل، مهم ترین موضوع همیشه توانمندی هسته ای ایران بوده است. اگر مذاکرات از سر گرفته نشود، هیچ توافق هسته ای جدیدی، هیچ نسخه تازه ای از برجام، شکل نخواهد گرفت و هیچ کس هم نمی داند ایران در حوزه هسته ای چه تصمیمی خواهد گرفت. بنابراین، از نگاه من، اسراییل در پرونده ایران شکست بسیار مهمی خورده است.

ایرانی ها به دولت عمان گفته اند که مایل اند همکاری با عمان ادامه پیدا کند و مذاکرات نیز انجام شده است. اما در عین حال تأکید کرده اند که اگر عمان تحت فشار ایالات متحده از این روند کنار بکشد، ایران به تنهایی اقدام خواهد کرد و منتظر عمان نخواهد ماند. در ایران تصمیم گرفته شده که فعلاً کنترل تنگه را در دست بگیرد و بابت عبور کشتی ها هزینه دریافت کند. همچنین ایرانی ها به صراحت به آمریکایی ها گفته اند که اگر جنوب لبنان تخلیه نشود، اگر جنگ پایان نیابد، هیچ توافق هسته ای و حتی هیچ مذاکره هسته ای در کار نخواهد بود. بنابراین اکنون همه چیز به تصمیم آمریکا بستگی دارد. علاوه بر این، ایران می تواند زندگی را در تنگه هرمز برای آمریکا بسیار دشوارتر کند. اگر آمریکایی ها به تعهدات خود در سایر حوزه ها عمل نکنند، ایرانی ها نیز خود را ملزم نخواهند دانست که اجازه دهند تعداد زیادی کشتی از تنگه عبور کنند. بنابراین این همان اهرم فشاری است که شما در پایان صحبت هایتان به آن اشاره کردید. در واقع پیام ایران این است که: آقای رییس جمهور، تا زمانی که مسئله لبنان حل نشود، ما حتی درباره آنچه شما می خواهید نیز با شما گفت وگو نخواهیم کرد. آیا به نظر شما این صرفاً یک بلوف از سوی ایران است؟

خیر، من فکر نمی کنم این صرفاً یک بلوف باشد. شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد مقام های ایرانی واقعاً چنین موضعی را اتخاذ کرده اند. بخش زیادی از این مطالب را می توان در فضای اینترنت دید، هرچند من آن ها را در رسانه های غربی ندیده ام. یکی از مشکلات اساسی ما این است که همیشه تشخیص اینکه چه چیزی واقعاً درست است و چه چیزی درست نیست، آسان نیست.

وقتی گزارش هایی منتشر می شود که می گویند موضع ایران این است، هیچ وقت نمی توان صد درصد مطمئن بود که آن گزارش ها دقیق هستند یا نه. اما برداشت من این است که این گزارش ها درست هستند. احساس من این است که ایران به نقطه ای رسیده که دیگر حاضر نیست بر سر پرونده هسته ای توافقی انجام دهد. در واقع، حتی فکر می کنم ایران تا زمانی که اسراییل از جنوب لبنان خارج نشود، اصولاً مذاکرات را ادامه نخواهد داد. علاوه بر این، باید نوعی توافق نیز حاصل شود.

درباره کانال عمان مطرح شد هم مایلم نکته ای اضافه کنم. من تصور می کردم پس از آخرین دور حملات متقابل (نه دور اخیر، بلکه همان دوری که بین 26 تا 28 ژوئن رخ داد) این مسئله حل وفصل شده است. برداشت من این بود که در تفاهم نامه به روشنی آمده است که ایران کنترل تنگه را در اختیار دارد و ما حق نداریم کشتی ها را از کانال عمان عبور دهیم. دقیقاً همین را امضا کرده بودیم. اگر به ماده پنجم تفاهم نامه نگاه کنید، به نظر من کاملاً روشن است که همین موضوع در آن آمده است.

بعد از پایان آن دور حملات متقابل، به نظر می رسید این اختلاف حل شده است؛ اما بعد دوباره ما کشتی های بیشتری را از کانال عمان عبور دادیم، ایران هم به آن ها حمله کرد و دوباره همان چرخه حملات متقابل آغاز شد. در چنین شرایطی این سوال پیش می آید اکنون دقیقاً در چه وضعیتی قرار داریم؟ آیا یک هفته دیگر دوباره کشتی های بیشتری را از کانال عمان عبور خواهیم داد یا دیگران را به این کار تشویق خواهیم کرد و دوباره همه چیز از نقطه اول آغاز خواهد شد؟ به نظر من ایران تصمیم گرفته است که یا باید تفاهم نامه در تمام ابعادش محترم شمرده شود، یا اگر چنین نباشد، دیگر هیچ مذاکره ای انجام نخواهد گرفت.

نتانیاهو در داخل اسراییل هم با فشارهای سیاسی روبه روست؛ از یک سو نمی خواهد بپذیرد که باید از جنوب لبنان خارج شود و از سوی دیگر، آشکارا در برابر رییس جمهور ترامپ مقاومت می کند. این مقاومت را حتی در عرصه عمومی هم می توان دید؛ چه برسد به آنچه احتمالاً پشت درهای بسته جریان دارد. شما این عامل را چگونه در تحولات آینده مؤثر می دانید؟

به نظر من، نتانیاهو یک فروشنده فوق العاده ماهرِ توهم است. واقعاً کمتر کسی را می توان پیدا کرد که به اندازه او در وارونه جلوه دادن واقعیت ها، بازی با منطق و روایت سازی به نفع اسراییل مهارت داشته باشد. باید اعتراف کرد که در این کار فوق العاده است. تردیدی نیست که نتانیاهو و همچنین لابی اسراییل در ایالات متحده فشار بسیار سنگینی بر رییس جمهور ترامپ وارد می کنند تا از تفاهم نامه عقب نشینی کند. در این موضوع هیچ شکی ندارم.

اما سؤال اصلی این نیست که آیا آن ها چنین فشاری وارد می کنند یا نه؛ سؤال اصلی این است که آیا ترامپ اصلاً توان پرداخت هزینه عقب نشینی از این تفاهم نامه را دارد؟ آیا ترامپ می تواند دوباره اجازه دهد تنگه هرمز بسته شود؟ و اگر مذاکرات کاملاً کنار گذاشته شود، آیا ترامپ و نتانیاهو می توانند با وضعیتی کنار بیایند که هیچ توافق هسته ای وجود نداشته باشد؟ ما تاکنون کمتر درباره خود مسئله هسته ای صحبت کرده ایم، اما این همان سؤال اساسی است. اگر مذاکراتی در کار نباشد، اگر تفاهم نامه اجرا نشود و روند گفت وگوها از سر گرفته نشود، قرار است با مسئله هسته ای ایران چه کنند؟ و آیا اکنون ایرانی ها انگیزه ای بسیار قوی تر از گذشته برای دستیابی به سلاح هسته ای پیدا نکرده اند؟

شما به باب المندب اشاره کردید؛ موضوعی که شاید اهمیت آن بیش از چیزی باشد که بسیاری تصور می کنند. این خبر مربوط به 8 ژوییه، یعنی فقط دو روز پیش است. این اظهارات در واکنش به یکی از تهدیدهای تازه رییس جمهور ترامپ مطرح شد؛ تهدیدی که در آن از حمله به زیرساخت ها، تأسیسات آب شیرین کن و زیرساخت های نفتی ایران که حتی نامشان را هم مشخص کرده بود سخن گفته بود. در پاسخ گفته شد که در هر رویارویی آینده، گزینه هایی مانند خروج از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT)، تغییر دکترین هسته ای و بستن تنگه باب المندب، در کنار تنگه هرمز، روی میز خواهد بود. به نظر شما اینها صرفاً لفاظی است یا ممکن است ایران واقعاً چنین اقداماتی را انجام دهد؟ و آیا ما حاضر خواهیم بود چنین ریسکی را بپذیریم تا پاسخ این سؤال را در عمل بفهمیم؟

نه، من چنین فکری نمی کنم. پیش از هر چیز، به نظر من این احتمال وجود دارد که آن ها واقعاً چنین کاری انجام دهند. به اعتقاد من کاملاً روشن است که اگر ما با تمام توان و به صورت گسترده با نیروی هوایی به ایران حمله کنیم، آن ها این کار را انجام خواهند داد. اگر هم حملات متقابل را تشدید کنیم، ممکن است چنین تصمیمی بگیرند. چه کسی می تواند با قطعیت بگوید چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اگر بخواهم شرط بندی کنم، می گویم احتمالاً این کار را نخواهند کرد، اما هیچ کس نمی تواند مطمئن باشد. اما سؤال اصلی این است که آیا رییس جمهور ترامپ واقعاً می خواهد افسار جنگ را رها کند و فرض بگیرد که این بار، برخلاف جنگ چهل روزه یا محاصره دریایی، قرار است به پیروزی برسد؟ من به سختی می توانم باور کنم که ترامپ چنین کاری انجام دهد.

گاهی وقتی به صحبت های او گوش می دهم، احساس می کنم رفتارش غیرعقلانی است. اگر واقعاً باور داشته باشید که او غیرعقلانی است، شاید بتوان تصور کرد که دوباره دست به همان اشتباه بزند و مانند جنگ چهل روزه، بار دیگر حملات هوایی گسترده علیه ایران را آغاز کند. اما در نهایت، فکر نمی کنم چنین تصمیمی بگیرد. به نظر من، او و مشاورانش به خوبی می دانند که هیچ راهبردی برای پیروزی در این جنگ وجود ندارد.

اگر آن ها واقعاً می دانستند هیچ راهبردی برای پیروزی وجود ندارد، آن وقت اگر بازیگران عقلانی بودند، تاکنون این مسیر را رها کرده بودند. اما اینکه هنوز هم درباره چنین گزینه هایی صحبت می کنند، باعث می شود من نگران شوم که شاید آن قدرها هم عقلانی نباشند و ممکن است واقعاً دست به اقدامی خطرناک بزنند. فکر می کنید این نگرانی اغراق آمیز است؟

متوجه هستم از چه زاویه ای به موضوع نگاه می کنید، اما اجازه بدهید کمی پاسخ بدهم. به یاد داشته باشید که ابتدا یک جنگ هوایی چهل روزه داشتیم و آن جنگ پایان یافت. بعد از آن، از 13 آوریل تا 17 ژوئن، محاصره دریایی اجرا شد و آن هم موفق نبود. پس از آن، یادداشت تفاهم امضا شد. آن یادداشت تفاهم، در واقع، یک سند تسلیم بود.

به نظر من، ایرانی ها به وضوح برنده آن شدند و تقریباً در همه بندهای آن سند دست بالا را داشتند. سؤال این است که بعد از آن چه اتفاقی افتاد؟ ترامپ به شدت در پذیرش آن یادداشت تفاهم مشکل داشته است. به همین دلیل بود که شاهد دو دور عملیات حملات متقابل بودیم.

او تلاش کرد یادداشت تفاهم را محک بزند. سعی کرد ببیند آیا می تواند با عبور دادن کشتی ها از کانال عمان در تنگه، بدون پرداخت هزینه، از آن عبور کند یا نه. اما در هر دو مورد عقب نشینی کرد. هم پس از دور حملات متقابل 26 و 28 ژوئن عقب نشست و هم اکنون عقب نشسته است.

اکنون هم در واقع می گوید که می خواهد مذاکرات از سر گرفته شود. وقتی می گوید ایرانی ها تماس گرفته اند و گفته اند وقت آن رسیده که مذاکرات دوباره آغاز شود، در عمل همین پیام را منتقل می کند. چرا چنین چیزی می گوید؟ چون می داند گزینه نظامی مؤثری در اختیار ندارد. به نظر من، ترامپ، آمریکایی ها و البته تا حد زیادی تحت فشار اسراییل، هنوز در پذیرش یادداشت تفاهمی که امضا شده با مشکل جدی روبه رو هستند.