در سال های اخیر هر بار که نرخ ارز جهش کرده یا مجوز افزایش قیمت کارخانه ای خودرو صادر شده، این پرسش مطرح شده است که کدام متغیر نقش پررنگ تری در تعیین قیمت خودرو در بازار دارد.

به گزارش دنیای اقتصاد، گزارش تازه مرکز پژوهش های مجلس با اتکا به داده های آماری و مدل های اقتصادسنجی به این پرسش پاسخ داده است. نتایج این گزارش نشان می دهد برخلاف تصور رایج که قیمت گذاری دستوری (نرخ مصوب کارخانه) را عامل اصلی نوسان بازار می داند، موتور اصلی تغییرات قیمت خودرو در سال های اخیر نرخ ارز بوده است؛ متغیری که اثر آن بر قیمت بازار، حدود چهار برابر اثر قیمت مصوب کارخانه برآورد شده است.

مرکز پژوهش ها در گزارش خود تاکید دارد که بازار خودرو ایران از پاییز 1397 وارد مرحله ای متفاوت شده است. تا پیش از آن، اگرچه قیمت خودرو روندی صعودی داشت، اما سرعت رشد آن از نرخ تورم عمومی کمتر بود. اما بازگشت تحریم ها، جهش نرخ ارز، اختلال در تامین قطعات و کاهش تولید، ساختار بازار را به کلی تغییر داد؛ به گونه ای که از آن زمان رشد قیمت خودرو از تورم عمومی نیز پیشی گرفت و خودرو به یکی از دارایی های سرمایه ای تبدیل شد.

در این گزارش تاکید شده که در کنار نرخ ارز، کاهش تولید نیز یکی از دلایل گرانی خودرو است. دو دوره اصلی افت تولید عبارتند از سال های 1391 و 1392 همزمان با دور اول تحریم های شدید و سال های 1397 و 1398 همزمان با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم ها.

بعد از سال 1399 تولید دوباره افزایش پیدا کرد، اما هنوز به رکورد سال 1396 که بیش از یک میلیون و 400 هزار دستگاه خودرو تولید شده بود، نرسیده است. بنابراین عرضه خودرو همچنان کمتر از ظرفیت گذشته است و این موضوع به بالا ماندن قیمت ها کمک کرده است.

در گزارش مرکز پژوهش های مجلس، روند قیمت پنج خودروی پرتیراژ شامل تیبا2، کوییک، دنا پلاس، پژو پارس و پژو207 بررسی شده است. نتایج نشان می دهد حتی در دوره هایی که قیمت کارخانه ماه ها ثابت مانده، قیمت بازار همچنان افزایش یافته که بیانگر تاثیرپذیری بازار از عواملی فراتر از قیمت مصوب کارخانه، به ویژه نرخ ارز، است.

بررسی آمارها نیز این نتیجه را تایید می کند. طی دوره مورد بررسی، قیمت بازار تیبا2 بیش از 1317 درصد، دنا پلاس 1248 درصد، پژو پارس 1585 درصد، پژو207 دنده ای 1393 درصد و کوییک 505 درصد افزایش یافته است. همچنین شکاف میان قیمت کارخانه و بازار در این خودروها بین 31 تا 86 درصد بوده است.

نتایج مدل اقتصادسنجی نشان می دهد ضریب اثرگذاری نرخ ارز بر قیمت بازار خودرو 1.21 است؛ درحالی که ضریب اثرگذاری قیمت مصوب کارخانه تنها 0.32 برآورد شده است. به بیان ساده، اگر نرخ ارز 100 درصد افزایش پیدا کند، قیمت خودرو در بازار به طور متوسط 121 درصد رشد کرده است؛ اما افزایش 100 درصدی قیمت کارخانه، تنها 32 درصد بر قیمت بازار اثر می گذارد.

در نهایت گزارش مرکز پژوهش های مجلس این نتیجه را می گیرد که قیمت خودرو در ایران بیش از هر عامل دیگری تابع متغیرهای کلان اقتصادی، به ویژه نرخ ارز است. کنترل قیمت کارخانه، بدون ایجاد ثبات در بازار ارز، مهار تورم و بهبود تولید، توان محدودی برای مدیریت بازار دارد و تا زمانی که نرخ ارز پیشران اصلی انتظارات تورمی باقی بماند، بازار خودرو نیز بیش از آنکه از بخشنامه های قیمت گذاری تبعیت کند، از نوسانات اقتصاد کلان فرمان خواهد گرفت.