مهدی قدیری بیداخویدی در اعتماد نوشت: گاهی یک جامعه با یک حادثه تکان می خورد، اما آنچه باید بیش از خود حادثه ما را به فکر فرو ببرد، پرسشی است که پس از آن باقی می ماند؛ اگر جان همه کودکان در جهان برابر است، چرا واکنش جهان به رنج آن ها همیشه برابر نیست؟ کودکان نه سیاست می فهمند نه مرز می شناسند آن ها جهان را ساده می بینند خانه، خانواده، مدرسه، دفتر مشق، زنگ تفریح. با این حال در بسیاری از بحران های معاصر این ساده ترین و بی دفاع ترین انسان ها نخستین قربانیان هستند. تناقض دردناک همین جاست در جهانی که بیش از هر زمان دیگری درباره حقوق بشر سخن گفته می شود، هنوز امنیت کودک بدیهی و تضمین شده نیست.

برابری در متن قانون، نابرابری در واقعیت- از منظر حقوقی، تردیدی وجود ندارد. کنوانسیون های ژنو، پروتکل های الحاقی، کنوانسیون حقوق کودک و ده ها سند بین المللی دیگر، همگی بر یک اصل بنیادین تاکید دارند؛ غیرنظامیان، به ویژه کودکان، باید در مخاصمات مسلحانه، از حمایت ویژه برخوردار باشند.

اصل تفکیک می گوید، طرف های درگیر باید همواره میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند. اصل تناسب هشدار می دهد، حتی در حمله به اهداف نظامی نباید آسیبی نامتناسب به غیرنظامیان وارد شود. اصل احتیاط تاکید می کند همه تدابیر ممکن برای جلوگیری از آسیب به مردم غیرنظامی باید اتخاذ شود. در متن قانون همه چیز روشن است. اما پرسش بعدی دقیقا از همین جا آغاز می شود. ما ده ها کنوانسیون، حمایت از کودکان در جنگ داریم. اما وقتی مدرسه ای آسیب می بیند، این قوانین دقیقا کجا ایستاده اند؟

قانون روی کاغذ قدرتمند است. اما اجرای آن نیازمند اراده سیاسی، ساز و کارهای نظارتی مستقل و نهادهای قضایی فعال است. در بسیاری از موارد تحقیقات بین المللی زمانبر می شود ارجاع پرونده ها پیچیده می گردد و عدالت در مسیرهای طولانی، اداری و سیاسی کند می شود. این فاصله میان آنچه باید باشد و آنچه هست همان شکافی است که وجدان عمومی را آزرده می کند.

مدرسه آخرین پناهگاه کودکی- اما شاید مهم ترین پرسش پرسش سوم باشد. اگر مدرسه امن ترین جا برای کودک است، وقتی همان جا ناامن می شود، جهان چه پاسخی برای آینده کودکان دارد؟ مدرسه فقط یک ساختمان نیست. مدرسه نماد اعتماد است، نماد این باور جمعی که حتی در سخت ترین شرایط، کودکان باید جایی برای آموختن، رشد کردن و رویا ساختن داشته باشند. وقتی مدرسه ای آسیب می بیند، مساله صرفا تخریب دیوار و سقف نیست، ضربه ای است به احساس امنیت یک نسل. کودکی که امنیت مدرسه را از دست بدهد، تنها یک روز درس را از دست نداده است. بخشی از اطمینانش به جهان را از دست داده است. آینده هر جامعه ای در کلاس های درس آن شکل می گیرد. اگر آن کلاس ها به محل ناامنی تبدیل شوند آینده نیز متزلزل می شود.

چرا واکنش ها برابر نیست- در عصر ارتباطات خبرها با سرعت نور منتشر می شوند. تصاویر، روایت ها و تحلیل ها ظرف چند دقیقه به سراسر جهان می رسند. با این حال شدت واکنش ها یکسان نیست. برخی رخدادها به تیتر نخست رسانه های جهانی تبدیل می شوند، نشست های فوری برگزار می شود و موجی از همدلی شکل می گیرد. برخی دیگر هرچند تلخ و تکان دهنده، کمتر دیده می شوند. این تفاوت در واکنش لزوما به معنای بی اهمیت بودن یک رنج نیست. اما این پرسش را ایجاد می کند که چه عواملی در شکل گیری حافظه جهانی نقش دارند؟ دسترسی رسانه ها، منافع سیاسی، موقعیت جغرافیایی، اولویت های قدرت های بزرگ، در نهایت افکار عمومی جهان باید از خود بپرسد؛ آیا ارزش جان کودک به جغرافیا وابسته است؟ آیا رنج پاسپورت دارد؟

آزمون عدالت جهانی- نظام حقوق بین الملل ابزارهایی برای پاسخگویی دارد. از دادگاه های ملی گرفته تا ساز و کارهای بین المللی. اما اعتبار این نظام نه فقط به وجود اسناد و دادگاه ها، بلکه به اجرای بی طرفانه و بدون تبعیض آن وابسته است. عدالت زمانی معنا پیدا می کند که معیارهای آن یکسان باشد. اگر قواعد برای همه یکسان اعمال شود اعتماد شکل می گیرد، اگر اجرای آن گزینشی تلقی شود، این اعتماد آسیب می بیند. حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه یک موضوع سیاسی نیست یک اصل انسانی است. هیچ جامعه ای نمی تواند ادعای پیشرفت، اخلاق یا تمدن داشته باشد، در حالی که امنیت کودکان تضمین نشده باشد.

مسوولیت مشترک- مساله فقط به دولت ها محدود نمی شود، رسانه ها، نهادهای مدنی، سازمان های بین المللی و افکار عمومی همگی در شکل گیری واکنش جهانی نقش دارند.

سکوت، بی تفاوتی یا عادی سازی خشونت علیه کودکان، بزرگ ترین خطر برای آینده است. شاید لازم باشد گفتمان جهانی را از توصیف فاجعه به پیشگیری از تکرار تغییر بدهیم. حمایت واقعی از کودکان فقط در صدور بیانه ها خلاصه نمی شود، نیازمند نظارت موثر، شفافیت پاسخگویی و آموزش مداوم درباره قواعد حقوق بشردوستانه است. پرسشی که باقی می ماند در پایان مساله به همان سه سوال باز می گردد. اگر جان همه کودکان برابر است چرا واکنش ها برابر نیست؟ اگر قوانین وجود دارد چرا گاهی کارآمد به نظر نمی رسند؟ و اگر مدرسه دیگر امن نباشد آینده چه معنایی خواهد داشت؟

شاید پاسخ این پرسش ها ساده نباشد، اما یک حقیقت روشن است، کودکان طرف هیچ جنگی نیستند. آن ها سرمایه مشترک بشریتند. هر آسیبی به آن ها زخمی بر پیکره آینده جهان است. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به یک اصل ساده نیاز دارد. امنیت کودک نباید استثنا داشته باشد؛ زیرا هرجا که کودک احساس امنیت نکند، آینده نیز احساس امنیت نخواهد کرد.