در ساحت سیاست، صدای بلند لزوماً نشانه قوت نیست. گاه فریاد رساتر، تردید نهفته را آشکارتر می سازد. رفتار ترامپ در قبال ایران به تدریج چنین حالتی گرفته است. تهدیدهای پربسامد او، پیش از آنکه ایران را بترساند، اعتبار تخویف را می فرساید. رییس ایالات متحده بارها ضرب الاجل تعیین کرده، فضا را تا آستانه حمله پیش برده و در هنگامه عمل، عقب نشینی را برگزیده است. این رفتار بیش از نوسانی مقطعی، به عادتی رفتاری با ویژگی تندی در گفتار و احتیاط در عمل بدل شده است. عادتی که با تکرار، مزیت ابهام راهبردی خود را از دست می دهد.

ماجرا به شخصیت ترامپ محدود نیست و به نگرش او بازمی گردد. او جهان را از دریچه معامله می بیند و ارعاب را ابزاری برای چانه زنی می پندارد. ابهام در دستگاه فکری او، بخشی از سازوکار اعمال فشار است و نباید آن را با آشفتگی ذهنی یا نقص ادراکی اشتباه گرفت. اگرچه نیاز به ستایش، لذت جویی آنی و خصلت خودکامه در شخصیت او نیز حضوری پررنگ دارد.

ترامپ از رسانه برای تولید تصویر قاطع بهره می گیرد تا موازنه روانی را به سود خود برگرداند. بدان امید که حریف از راهبرد نهایی اطمینان نیابد و بدترین سناریو را فرض کند. هرگاه ناچار به عقب نشینی هم شود، روایت را چنان بازآرایی می کند که گویی مدارا کرده یا امتیازی ستانده است. این الگو شاید در معامله های تجاری کارآمد باشد، اما در سیاست بین الملل و موازنه قوا -به ویژه در برابر ایران- بارها نتیجه ای معکوس داشته است.

موضوع جمهوری اسلامی، همتای هیچ پرونده ای برای کاخ سفید نیست که بتوان آن را با خطابه های آتشین و تصویرسازی رسانه ای مدیریت کرد. باری تجربه نشان داد که جنگ با ایران را نمی توان در بسته بندی تبلیغاتی به افکار عمومی حقنه کرد. منازعه ای که بر لایه های پیوسته ی بازار انرژی، امنیت منطقه، لجستیک، نگرش درونی آمریکا و مناسبات متحدان واشنگتن، قابلیت اثرگذاری دارد.

درگیری در خلیج فارس، بی درنگ اثر خود را در بازار انرژی نشان می دهد؛ با جهش بهای نفت، تلاطم بورس ها و فشار بر زنجیره تأمین. برای رییس جمهوری که موفقیت خود را با شاخص های اقتصادی می سنجد و از تورم هراس دارد، چنین ریسکی ناچیز نیست. جنگی که به جای پوستر اقتدار، کاریکاتوری از آسیب پذیری آمریکا را به نمایش می گذارد، می تواند اقتصاد این کشور را در معرض موج تازه ای از فشار تورمی قرار دهد.

چالش دیگر به حافظه جمعی آمریکا بازمی گردد. جنگ های پرهزینه در عراق و افغانستان، تجربه هایی فرساینده بودند که از ذهن جامعه آمریکایی پاک نشده اند. مردم این کشور آمادگی ذهنی جنگ طولانی دیگری در خاورمیانه را ندارند، حتی اگر در قالب عملیات محدود روایت شود. ترامپ نیز سال ها از همین خستگی اجتماعی، سرمایه ای انتخاباتی ساخت و با وعده پایان بخشی به ماجراجویی خارجی، رأی دهندگان را به خود جلب کرد. اکنون همان پیشینه، آزادی عمل او را محدود کرده است. کسی که با نقد جنگ به قدرت می رسد، امکان آسانی برای آغاز جنگ تازه نخواهد داشت.

ایران نیز در رویارویی مستقیم، رفتاری غیرقابل پیش بینی با الگوهای رایج نشان داده است. هر هجوم تازه، زنجیره ای از واکنش ایران را فعال می کند که زمان، جغرافیا و سقف هزینه مشخصی ندارد. در همین مرحله است که فاصله تهدید کلامی و واقعیت میدانی، پدیدار می شود.

شکاف میان متحدان آمریکا نیز قابل چشم پوشی نیست. پایتخت های اروپایی دیگر آن همراهان همیشگی واشنگتن در بحران های خاورمیانه نیستند و بسیاری از دولت های عربی نیز، با وجود اختلاف های خود با ایران، الزاماً خواهان جنگ فراگیر نیستند. چنین جنگی برای آن ها می تواند بی ثباتی داخلی، آسیب پذیری زیرساخت ها، اختلال در صادرات انرژی و سرایت بحران به درون مرزهایشان را به دنبال داشته باشد. واشنگتن در سطح سیاسی، اطلاعاتی و رسانه ای همراهان زیادی دارد، اما تبدیل این همگرایی به مشارکت عمل گرا در جنگ منطقه ای، دشوارتر از گذشته است.

ابهام تا زمانی کارآمد است که استثنا باشد، نه عادت. تهدید نیز مادامی اثر دارد که اجرای آن باورپذیر باشد. اگر ضرب الاجل بارها تکرار شود و هر بار در لحظه آخر به تعویق یا تعدیل افتد، اعتبار خود را از دست می دهد. مخاطب می آموزد که هر هشداری الزاماً پشتوانه عملیاتی ندارد. در سیاست بین الملل، توان نظامی به تنهایی کافی نیست؛ اعتبار و انسجام اراده نیز بخشی از مؤلفه قدرت تلقی می شود. سرمایه ای که با تکرار بی نتیجه هدر می رود.

رفتار ترامپ در قبال ایران بر لبه همین فرسایش می ایستد. او می کوشد با تکیه بر ابهام، فشار را افزایش دهد؛ بی آنکه هزینه بحران را بپردازد. می خواهد تصویر رییس جمهوری قاطع را حفظ کند اما واقعیت های سخت، او را به احتیاط مکرر وامی دارد. حاصل، سیاستی است که در گفتار آتشین است و در لحظه تصمیم، محافظه کار.

از فاصله دور، این روش به بازی ماهرانه با آستانه تاب آوری عصبی حریف می ماند و از نزدیک اما به فاصله ای رو به گسترش میان ادعا و استطاعت. اگر هشدارها پی درپی اوج گیرند و تصمیم ها به تواتر عقب بنشینند، افراد بیشتری قادر به دیدن این شکاف خواهند بود. در این موقعیت، ابهام دیگر فضیلت راهبردی تلقی نمی شود و به پرده ای نازک شباهت می یابد که چیزی را نمی پوشاند.

پرونده ایران برای ترامپ از مناقشه ای خارجی فراتر رفته و به محک اعتبار قدرت آمریکا تبدیل شده است. هر بار که او با خشونت پیش می آید و بعدتر با محاسبه گری عقب می نشیند، تهران شناخت دقیق تری از ضعف و محدودیت واشنگتن به دست می آورد. این شناخت، خود نوعی سرمایه راهبردی است؛ زیرا نشان می دهد چه زمانی باید تهدید را جدی گرفت و کجا باید با صبوری پیشه کرد. تکرار لفاظی، دست کم این مزیت را دارد که گوش دیپلمات ها و فرماندهان ما را با ضرب آهنگ ارعاب دشمن آمریکایی کوک تر کند.