فرارو فرید زکریا، مجری شبکه سی ان ان و ستون نویس روزنامه واشنگتن پست

به نقل از روزنامه واشنگتن پست، حتی بسیاری از منتقدان دونالد ترامپ نیز معمولاً در یک مورد به او حق می دهند: اینکه توانست اعضای ناتو را به پرداخت سهم بیشتری از هزینه های دفاعی وادار کند. رؤسای جمهور آمریکا سال ها از نابرابری در تقسیم بار مالی این ائتلاف گلایه داشتند.

ترامپ این مطالبه را با لحنی تند، نمایشی و معامله محور مطرح می کرد، اما اصل موضوعی که بر آن تأکید داشت، از حمایت گسترده ای در واشنگتن برخوردار بود. در نهایت، کشورهای اروپایی نیز این پیام را دریافت کردند. اعضای ناتو، به جز ایالات متحده، در سال 2014 (1393) به طور متوسط معادل 1.4 درصد از تولید ناخالص داخلی ترکیبی خود را صرف هزینه های دفاعی می کردند، اما این سهم تا سال 2025 (1404) به حدود 2.3 درصد افزایش یافت.

این تصور رایج وجود دارد که اگر اروپا سهم بیشتری از هزینه های دفاعی را بر عهده بگیرد، ایالات متحده نیز به همان نسبت هزینه های نظامی خود را کاهش خواهد داد. با این حال، شواهد خلاف این فرض را نشان می دهد.

هزینه های دفاعی اروپا اکنون به بالاترین سطح خود در چند دهه گذشته رسیده است، اما دولت ترامپ برای سال مالی 2027 (1406) بودجه دفاعی بی سابقه یک هزار و پانصد میلیارد دلاری را پیشنهاد کرده است. واقعیت این است که بودجه نظامی آمریکا هیچ گاه صرفاً بر مبنای نیازهای ناتو تعیین نشده، بلکه بازتاب دهنده جایگاه این کشور به عنوان یک ابرقدرت جهانی است.

ایالات متحده شبکه ای گسترده از پایگاه های نظامی، ناوگان های دریایی و تعهدات امنیتی در سراسر جهان دارد. راهبرد دفاعی واشنگتن تنها به بازدارندگی روسیه محدود نمی شود، بلکه مهار چین، حفظ برتری نظامی در خاورمیانه، حفاظت از مسیرهای حیاتی کشتیرانی بین المللی و دفاع از خاک آمریکا را نیز در بر می گیرد.

همچنین حفظ بازدارندگی هسته ای، برتری در فضا، پیشتازی در حوزه پهپادها و هوش مصنوعی و نیز حفظ توانایی انجام عملیات نظامی در مناطق دوردست جهان بخش دیگری از این راهبرد است. در همین چارچوب، مؤسسه بین المللی مطالعات راهبردی در سال 2018 (1397) برآورد کرده بود که هزینه های مستقیم دفاع از اروپا تنها حدود 5 درصد از کل بودجه دفاعی ایالات متحده را تشکیل می دهد.

افزایش هزینه های دفاعی اروپا، به تدریج این قاره را از نظر نظامی مستقل تر و از نظر سیاسی کمتر وابسته به ایالات متحده خواهد کرد. در نتیجه، میزان تبعیت اروپا از سیاست های واشنگتن نیز احتمالاً کاهش می یابد.

در بسیاری از موارد از عملیات های نظامی واشنگتن، اعضای ناتو حتی زمانی که با مداخله نظامی مورد نظر آمریکا موافق نبودند، تأسیسات نظامی و زیرساخت های خود را در اختیار واشنگتن قرار دادند. با این حال، هرچه کشورهای اروپایی بیشتر به این جمع بندی برسند که ایالات متحده دیگر شریک قابل اتکایی نیست یا رفتاری خصمانه در پیش گرفته است، انگیزه آنان برای همراهی با درخواست های نظامی واشنگتن نیز کاهش خواهد یافت.

ایالات متحده همواره بر این فرض استوار بوده است که متحدانش در اجرای راهبردهای کلان واشنگتن، از جمله کارزارهای اقتصادی و تحریمی، در کنار آن خواهند ایستاد. اما این معادله به تدریج در حال تغییر است.

سلست والندر، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، در نشریه فارن افرز می نویسد که اروپا امروز بیش از گذشته از منافع، ابزارها و ظرفیت های مستقل برای پیگیری سیاست های خود برخوردار است. بخش قابل توجهی از دارایی های مسدودشده روسیه در اختیار کشورهای اروپایی قرار دارد و اتحادیه اروپا نیز به طور مستقل تحریم هایی را علیه بخش های مختلف اقتصاد روسیه اعمال کرده است.

علاوه بر این، سامانه بین المللی پرداخت سوییفت که حذف بانک های بزرگ روسیه از آن یکی از مهم ترین ابزارهای فشار اقتصادی بر مسکو بود، در اروپا مستقر است. در چنین شرایطی، اگر واشنگتن در چارچوب توافقی با ولادیمیر پوتین تصمیم به کاهش فشار بر روسیه بگیرد، این احتمال وجود دارد که اروپا با چنین رویکردی همراه نشود.

به همین ترتیب، اگر ایالات متحده در آینده به دنبال تشدید فشارها علیه ایران یا چین باشد، دیگر نمی توان با اطمینان فرض کرد که اروپا همانند گذشته، به طور خودکار در کنار واشنگتن قرار خواهد گرفت.

موضوع دیگری که در این میان اهمیت دارد، بازار تسلیحات است. یکی از مزایای کمتر دیده شده رهبری ایالات متحده در ناتو، وابستگی گسترده کشورهای اروپایی به صنایع دفاعی آمریکا بوده است.

دولت های اروپایی طی سال های گذشته جنگنده های اف-35، سامانه های موشکی هایمارس، پدافند هوایی پاتریوت، هواپیماهای گشت دریایی پی-8 و طیف گسترده ای از تجهیزات نظامی آمریکایی را خریداری کرده اند. این خریدها صرفاً به دلیل کیفیت و کارایی نبوده، بلکه بُعدی راهبردی نیز داشته اند.

استفاده از سامانه های مشترک، هماهنگی عملیاتی میان نیروهای آمریکایی و اروپایی را تسهیل می کند و پیوندهای دفاعی اروپا با ایالات متحده را مستحکم تر می سازد. برای کشورهای خط مقدم ناتو نیز خرید تسلیحات آمریکایی نشانه ای از تداوم تعهد امنیتی واشنگتن و عاملی برای اطمینان از باقی ماندن نیروهای آمریکایی در کنار آنها در زمان بحران است.

اما اکنون بسیاری از مقام های اروپایی به صراحت از ضرورت کاهش وابستگی به تسلیحات و فناوری های نظامی آمریکا سخن می گویند. نگرانی اصلی آنان این است که دولت های آینده آمریکا از اهرم هایی مانند توقف به روزرسانی نرم افزارها یا تأمین قطعات یدکی برای اعمال فشار سیاسی استفاده کنند.

در چنین فضایی، طبیعی است که کشورهای اروپایی پیش از خرید تجهیزات نظامی از ایالات متحده، در محاسبات خود تجدیدنظر کرده و گزینه های جایگزین را بررسی کنند. چنین تغییری پیامدهای قابل توجهی برای صنایع دفاعی آمریکا خواهد داشت که آثار آن تنها به زیان های اقتصادی محدود نمی شود.

از منظر راهبردی، هزینه این تحول به مراتب سنگین تر است؛ زیرا صادرات تسلیحات صرفاً یک معامله تجاری نیست، بلکه ابزاری برای ایجاد وابستگی های بلندمدت، تقویت همکاری های نظامی و حفظ همسویی راهبردی میان ایالات متحده و متحدانش به شمار می رود.

معمولاً از افزایش هزینه های دفاعی اروپا سخن گفته می شود، اما واقعیت آن است که بودجه های نظامی همچنان در سطح دولت های ملی تنظیم می شوند و بسیاری از کشورهای اروپایی با محدودیت های مالی مواجه اند.

لیانا فیکس، تحلیلگر نشریه فارن افرز، تأکید می کند که در میان کشورهای اروپایی، آلمان بیش از همه ظرفیت افزایش هزینه های دفاعی را دارد و با شتابی قابل توجه در حال گسترش بودجه نظامی خود است. از نگاه ناظران، این روند ضرورتی اجتناب ناپذیر است؛ چرا که آلمان طی دهه های گذشته در حوزه دفاعی بیش از اندازه محتاط عمل کرده است.

آلمان کشوری است که عمیقاً در ساختار سیاسی و اقتصادی اروپا ادغام شده و دلیلی برای نسبت دادن گرایش های تهاجمی به آن وجود ندارد. با این حال، در سیاست بین الملل، توازن قدرت همواره اهمیت تعیین کننده ای دارد.

اگر آلمان فاصله خود را از نظر توان نظامی با دیگر کشورهای اروپایی به طور قابل توجهی افزایش دهد، می تواند نگرانی هایی را در میان همسایگانش درباره برهم خوردن موازنه قدرت در داخل قاره برانگیزد. آنچه از سال 1945 (1324) به بعد به راهبرد آمریکا ویژگی متمایز بخشید، توانایی آن در حل یکی از دیرپاترین معضلات امنیتی اروپا بود.

اکنون به نظر می رسد این نظم وارد مرحله ای از دگرگونی شده و زنجیره ای از واکنش های متقابل را به جریان انداخته است. در چنین شرایطی، ممکن است آمریکایی ها در آینده بیش از پیش ارزش ناتوی گذشته را درک کنند.