محسن پاک آیین، دیپلمات پیشین و کارشناس مسائل بین الملل، در پاسخ به پرسش درباره ارزیابی اش از سفر عباس عراقچی، رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان به مسقط در میانه تنش های حاکم بر این آبراه استراتژیک توضیح داد: در روزهای اخیر اتفاقاتی رخ داده که نشان دهنده آن است امریکا همچنان به تعهدات خود پایبند نیست و در عین حال وضعیت جنگی را دنبال می کند.

به گزارش اعتماد، به گفته او، امریکایی ها عملا آرایش جنگی گرفته اند اما در عین حال از آتش بس سخن می گویند؛ وضعیتی که کاملا تضاد میان این دو حالت را نشان می دهد.

پاک آیین تاکید می کند: ایران در برابر حملاتی که امریکا در روزهای اخیر به مناطق جنوبی انجام داده، پاسخ شایسته ای داده و بیش از مواردی که امریکایی ها اهدافی را در ایران مورد اصابت قرار داده بودند، ایران در منطقه و حتی در عرصه فرامنطقه، مانند اردن و کشورهایی که مبدا حمله امریکا بوده اند، اقداماتی انجام داده است؛ همچنین اعلام شده چنانچه امریکایی ها بخواهند ادامه دهند و دامنه حملات خود را گسترش دهند، قطعا زیرساخت های اسراییل نیز در امان نخواهد بود.

این دیپلمات پیشین می افزاید: واقعیت این است که همان طور که اشاره شد، امریکا به دلیل ملاحظات افکار عمومی و نمایندگان کنگره، چه در سنا و چه در مجلس نمایندگان، تمایل دارد چهره ای صلح طلب از خود نشان دهد و این گونه القا کند که به دنبال صلح و برقراری و حفظ آتش بس است، اما در منطقه و در میدان، به دنبال آن است که حملات خود به ایران را افزایش داده و ادامه دهد و سعی کند آرایش جنگی خود را حفظ کند؛ وضعیتی که برای ایران قابل پذیرش نیست و رزمندگان سلحشور ارتش و سپاه پاسخ درخور را به امریکایی ها داده اند.

پاک آیین در ادامه به فعالیت های میانجیگری اشاره می کند و می گوید: در این میان، تلاش های میانجیگرانه نیز انجام شده؛ قطری ها هیاتی را به ایران فرستادند و در مشهد با وزیر امور خارجه دیدار داشتند و همچنین پاکستانی ها در تماس های تلفنی خود با مقامات ارشد ایران سعی کردند وضعیت میانجیگری را حفظ کنند.

او توضیح داد: سفر عراقچی به عمان نیز برای هماهنگی های لازم در ارتباط با تنگه هرمز و پافشاری بر این موضع انجام شد که تنها کشورهایی که حق مدیریت تنگه هرمز را دارند ایران و عمان هستند و امریکا حق دخالت در این موضوع را ندارد و ایران برای حفظ امنیت عبور کشتی ها از این تنگه، مسیرهای امن را معرفی کرده است و کشتی ها موظف اند از مسیرهای امن معرفی شده ازسوی ایران عبور کنند.

به گفته سفیر پیشین ایران، امریکایی ها به دنبال آن هستند که رویکرد ایران را که کاملا برحق و منطبق با موازین بین المللی است، خدشه دار کنند و اجازه ندهند ایران بتواند در آب های سرزمینی خود اعمال حاکمیت کند که تاکنون موفق نبوده اند و در آینده نیز موفق نخواهند بود.

محسن پاک آیین در پاسخ به پرسشی در ادامه گفت وگو درباره رویکرد ایران در برابر ادعاهای مقام های ایالات متحده مبنی بر ضرورت روشن شدن مواضع کشورمان درباره هرمز و هموار شدن بستر برای آزادی عبور و مرور کشتی ها نیز خاطرنشان کرد: براساس بند پنج یادداشت تفاهم امضا شده بین روسای جمهور ایران و امریکا، جمهوری اسلامی ایران مسوول اداره آتی تنگه هرمز و ارایه خدمات دریایی است.

به گفته پاک آیین درحالی که ایران تعهدات خود را با جدیت پیگیری می کند، امریکا با حمله به مناطق جنوبی ایران، آتش بس را نقض کرده و مانند همیشه عهدشکنی می کند.

پاک آیین تاکید کرد: به طور طبیعی انتظار می رود کشورهای منطقه، به ویژه قطر که به عنوان میانجی در جریان جزییات یادداشت تفاهم است، باید از شرکت های کشتیرانی بخواهند تا از هر اقدامی که مغایر با مفاد یادداشت تفاهم مزبور باشد خودداری کنند و قطر و پاکستان نیز باید از امریکا بخواهند به اجرای مفاد تفاهمنامه پایبند باشد و در مسیر استقرار امنیت در خلیج فارس مانع ایجاد نکند.

این دیپلمات پیشین کشورمان سپس با اشاره به رفتار برخی شناورهای تجاری، خاطرنشان کرد: اقدام برخی کشتی های تجاری در تردد از مسیرهای غیرهماهنگ شده با ایران، همراه با خاموش کردن یا دستکاری ردیاب یا جی پی اس کشتی (AIS) به منظور خارج کردن شناور از دید سامانه های نظارتی و ایمنی، موجب بروز خطر تصادم، مشکلات زیست محیطی، ناامن شدن مسیر و اخلال در تلاش های جمهوری اسلامی ایران برای تسهیل تردد ایمن در تنگه هرمز خواهد شد.

او اضافه کرد: اگر موضع سخنگوی وزارت امور خارجه را مبنای نگاه ایران به عملکرد قطر طی هفته گذشته قرار دهیم، قاعدتا طرف قطری باید در این سفر توضیح دهد که چرا به رغم اطلاع دقیق از مفاد بند پنج تفاهم اسلام آباد، درصدد همدستی با امریکا برای دور زدن مسیر موردنظر ایران برآمده بوده و چرا قبل از هرگونه تماس با ایران، با سرعت جمهوری اسلامی را متهم کرده است.

در ادامه، پاک آیین یادآور شد که تنگه هرمز تا قبل از حمله امریکا در نهم اسفند 1404 به ایران و آغاز جنگ چهل روزه، باز بود و عبور و مرور کشتی ها به صورت عادی در آن انجام می شد و در واقع، حمله امریکا به ایران موجب ایجاد ناامنی در این آبراه و انسداد آن شد.

او تاکید می کند: با این وصف، تا رفع کامل عامل ناامنی در تنگه هرمز یعنی امریکا، انسداد این تنگه باید ادامه یابد و پس از خروج نیروهای نظامی امریکا که عامل اصلی ناامنی هستند، رفت وآمد کشتی ها از این تنگه آغاز شود.

به گفته او، طبیعتا چنین تصمیمی ازسوی ایران، در صورت اتخاذ، دارای منطقی قوی و ماهیتی بازدارنده است و در واکنش به حملات و فشارهای واشنگتن اعمال خواهد شد؛ امریکا اگر می خواهد علت انسداد تنگه هرمز را بداند، باید به عملکرد خود نگاه کند و با خروج از منطقه، زمینه ایجاد امنیت و باز شدن تنگه هرمز را فراهم آورد.

پاک آیین می گوید: تردیدی نیست که نیروهای مسلح ایران، در حمایت از مطالبات ملت همیشه در صحنه، با قدرت از منافع ملی دفاع کرده و اجازه نخواهند داد تردد در تنگه هرمز تحت فشار نظامی و رسانه ای امریکا به صورت عادی به وضعیت پیشین بازگردد.

این کارشناس در بخش دیگری از گفت وگو، در پاسخ به پرسشی درباره رویکرد ایران در برابر ادعای مقام های امریکایی مبنی بر اینکه همزمان تهران باید مواد غنی شده خود را تحویل دهد نیز توضیح داد: ایران در مجموع، چه در صحنه نظامی و چه در عرصه سیاسی، رویکردی قاطع دارد. بدین معنا که ایران در صحنه نظامی حملات احتمالی امریکا را قاطعانه پاسخ می دهد و در عرصه سیاسی نیز بدون سازش و بدون رویکرد انفعالی، بر مواضع جمهوری اسلامی پافشاری می کند و بر اجرای مفاد تفاهمنامه ای که میان روسای کشورها امضا شده، اصرار می ورزد، درحالی که امریکایی ها نشان داده اند چنین علاقه ای ندارند و ترامپ که خود امضاکننده این تفاهمنامه بوده، تاکنون بارها آن را نقض کرده است؛ رویکردی که از نظر پاک آیین نمی تواند منجر به حفظ تداوم آتش بس شود و قطعا امنیت منطقه را در خطر می اندازد.

او می افزاید: غیر از کشورهای میانجی، سایر کشورهای جهان، اعضای سازمان ملل متحد، دبیرکل سازمان و اعضای شورای امنیت و به خصوص کشورهای منطقه که امنیت آن ها به خاطر حمایتی که امریکا از منافع اسراییل در منطقه می کند به خطر افتاده، باید فعال تر از گذشته وارد عمل شوند و جلوی زیاده خواهی های امریکا را بگیرند؛ جمهوری اسلامی ایران بارها نشان داده و اگر لازم باشد باز هم نشان خواهد داد که در مقابل تجاوزات امریکا محکم می ایستد و این کشور را از تداوم این تجاوزات پشیمان خواهد کرد.

این دیپلمات پیشین در پاسخ به پرسشی دیگر درباره ادامه فعل و انفعالات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن و اینکه آیا با توجه به سفر هیات قطری در میانه تنش ها به ایران، این کنش ها می تواند زمینه را برای احیای دیپلماسی هموار کند، توضیح داد که سفر هیات های میانجی مثل قطر به ایران و عمان و سایر سفرهایی که انجام می شود با هدف جلوگیری از تشدید تنش ها و ایجاد شرایطی است که به برقراری امنیت پایدار در منطقه کمک کند.

او در عین حال تصریح کرد: اینکه این حرکت ها چه اندازه تاثیر دارد، در عمل بستگی به امریکا دارد؛ یعنی این امریکایی ها هستند که توجهی به تلاش های میانجی ها ندارند، به مفاد تفاهمنامه ای که رییس جمهورشان امضا کرده اعتنا نمی کنند و نسبت به موازین و مقررات بین المللی بی اعتنا هستند و هر زمان که اراده کنند فشارها را افزایش داده و برای گرفتن امتیاز از حربه های ارعاب و تجاوز بهره می گیرند، لذا به واقع نمی توان گفت این رفت وآمدها چه تاثیری خواهد داشت.

پاک آیین اضافه می کند: این رفت وآمدها در عین حال مواضع کشورهای خلیج فارس را به هم نزدیک می کند؛ اکنون نیز مواضع ایران و کشورهای خلیج فارس نزدیک است و همه به دنبال آن هستند که امنیت در منطقه ایجاد شود، اما امریکا مخل این امنیت است و به طور طبیعی اسراییل که این امنیت را به نفع خود نمی داند و به دنبال حفظ جنگ و ناامنی در منطقه است، با دادن اطلاعات غلط به امریکا و هدایت واشنگتن در مسیر خطاهای محاسباتی، سعی می کند وضعیت جنگی را حفظ کند، بنابراین اینکه تاثیر این حرکت های میانجیگرانه چقدر باشد، به نوع رویکرد امریکا و اینکه کشورهای میانجی تا چه میزان می توانند بر رویکردهای امریکا تاثیر بگذارند، بستگی دارد که به نظر او این تاثیر چندان زیاد نخواهد بود.

محسن پاک آیین در بخش پایانی این گفت وگو، در پاسخ به پرسشی درباره نقش مخرب اسراییل و همچنین لغو معافیت صادرات نفت ایران و بازگشت بخشی از تحریم ها و تاثیر این دو متغیر بر تداوم تنش ها توضیح داد که باید بدانیم اسراییل با تفاهمنامه امریکا و ایران مخالف است و اعتقاد دارد این سند هیچ یک از اهداف اسراییل از جنگ را محقق نمی کند.

به گفته پاک آیین، نتانیاهو که برای پیروزی در انتخابات آتی هیچ دستاورد قابل ارایه ای ندارد، سعی دارد با سنگ اندازی و تحریک ترامپ وضعیت جنگی در خلیج فارس را تداوم بخشد؛ تحولات آینده نشان خواهد داد آیا ترامپ بار دیگر فریب نتانیاهو را خواهد خورد یا به منافع ملی امریکا خواهد اندیشید.