در بازار خودروی ایران، دو متغیر همواره بیش از سایر عوامل بر مسیر قیمت ها سایه انداخته اند؛ نرخ ارز و قیمت مصوب کارخانه . هر بار که دلار جهش می کند، نگاه ها به بازار خودرو دوخته می شود و هر زمان مجوز افزایش قیمت کارخانه ای صادر می شود، انتظار برای تغییر قیمت ها در بازار شدت می گیرد. اما پرسش اصلی اینجاست که کدام یک از این دو متغیر، نقش پررنگ تری در تعیین قیمت خودرو در بازار دارد؟

به گزارش دنیای اقتصاد، بررسی تجربه سال های گذشته نشان می دهد که پاسخ این پرسش چندان ساده نیست. حتی در مقاطعی مانند تیرماه 1404، همزمان با افزایش قیمت کارخانه ای خودرو و رشد نرخ ارز، بازار خودرو رفتاری متفاوت از انتظار نشان داد.

پاسخ این سوال را می توان در گزارش مرکز پژوهش های مجلس جست وجو کرد؛ گزارشی که اثرگذاری نرخ ارز و قیمت مصوب فروش را بر قیمت خودروهای پرتیراژ داخلی در فاصله سال های 1392 تا 1403 مورد سنجش قرار داده است. نتایج این بررسی نشان می دهد اگرچه هر دو متغیر بر بازار خودرو اثرگذارند، اما شدت اثر آنها یکسان نیست.

در این گزارش، ضریب اثرپذیری خودروی تیبا 2 از نرخ ارز در دوره تحریمی 0.97 و در دوره غیرتحریمی 0.24 برآورد شده است. در مقابل، ضریب قیمت مصوب فروش در دوره تحریمی 0.38 و در دوران غیرتحریمی 1.18 بوده است. بنابراین، در دوران تحریم حساسیت قیمت خودرو به تغییرات ارز به شدت افزایش می یابد، در حالی که در دوره های غیرتحریمی قیمت بازار بیش از هر چیز از قیمت کارخانه تبعیت می کند.

این یافته همچنین نشان می دهد حساسیت بازار خودرو به نرخ ارز تنها ناشی از افزایش هزینه های تولید نیست، بلکه انتظارات تورمی و رفتار معامله گران نیز این اثر را تشدید می کند. از همین رو، یافته های مرکز پژوهش های مجلس تصویری روشن ارائه می دهد که در آن نرخ ارز همچنان بازیگر اصلی تعیین قیمت هاست و قیمت مصوب کارخانه بیش از آنکه عامل مستقلی برای تغییر بازار باشد، از متغیرهای کلان اقتصادی و شرایط عرضه و تقاضا تاثیر می پذیرد.

حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به اثر مستقیم نرخ ارز بر بهای خودرو می گوید: تاثیر ارز بر بهای خودرو فراتر از موضوع تحریم ها و یک واقعیت اقتصادی است. به گفته او، خودرو محصولی با ارزبری بالاست و هرگونه افزایش نرخ ارز، بلافاصله قیمت آن را تحت تاثیر قرار می دهد. وی تاکید می کند که اگرچه افزایش قیمت کارخانه نیز بر قیمت بازار اثر دارد، اما این اثر ثانویه است و تعیین کننده اصلی قیمت خودرو، شاخص های کلان اقتصادی هستند.

کریمی همچنین معتقد است دو عامل اصلی تعیین کننده قیمت خودرو، تورم و مکانیسم عرضه و تقاضا هستند. به گفته او، تورم خود پیامد نوسانات نرخ ارز است و افزایش قیمت نهاده های تولید را به دنبال دارد. از سوی دیگر، هرگاه تولید کاهش یافته و تقاضا افزایش یابد، روند صعودی قیمت ها تشدید می شود؛ بنابراین قیمت مصوب، خود معلول تورم است نه عامل تعیین کننده قیمت بازار.

مرتضی افقه، اقتصاددان، نیز معتقد است قیمت خودرو همانند هر کالای دیگری تابع تعادل عرضه و تقاضاست، اما در شرایط فعلی اقتصاد ایران، انتظارات تورمی مهم ترین متغیر فعال است؛ متغیری که تحت تاثیر عواملی مانند تحریم و تنش های ژئوپلیتیک قرار دارد.

به گفته او، به دلیل وابستگی اقتصاد کشور به واردات مواد اولیه و کالاهای سرمایه ای، نرخ ارز نقش تعیین کننده ای در قیمت خودرو ایفا می کند. افقه همچنین تاکید می کند خودرو دیگر صرفاً یک کالای مصرفی نیست و به دارایی برای حفظ ارزش سرمایه تبدیل شده است؛ موضوعی که تقاضا و قیمت آن را بیش از گذشته تحت تاثیر قرار داده است.

سهراب دل انگیزان، استاد دانشگاه، نیز معتقد است قیمت کارخانه تنها برای گروه محدودی از خریداران دارای رانت اهمیت دارد و آنچه برای عموم مردم تعیین کننده است، قیمت بازار است. وی تاکید می کند تا زمانی که شکاف عرضه و تقاضا در بازار خودرو پابرجا باشد و نرخ ارز به عنوان لنگر قیمت گذاری در اقتصاد عمل کند، تمرکز بر قیمت کارخانه نمی تواند مسیر قیمت خودرو را تعیین کند.