تقریباً در هر خانه ای یک کشو، یک انباری یا یک گوشه از گاراژ هست که پر است از چیزهایی که سال هاست استفاده نشده اند. وقتی از صاحب این وسایل می پرسید چرا آن ها را نگه داشته، پاسخ آشنایی می شنوید: شاید یک روز به درد بخوره. این جمله ساده، دریچه ای است به یکی از پیچیده ترین لایه های روان انسان.

1. اضطراب کمبود و تجربه های اولیه زندگی

بسیاری از افرادی که به شدت به نگه داشتن وسایل تمایل دارند، در دوره ای از زندگی خود کمبود مالی، جنگ یا فقر را تجربه کرده اند؛ یا این تجربه از نسل قبل به آن ها منتقل شده. مغز در شرایط کمبود یاد می گیرد که دورانداختن مساوی است با از دست دادن یک فرصت .

2. دلبستگی عاطفی به اشیا

خیلی از وسایل فقط یک شیء نیستند؛ حامل خاطره اند. دور انداختن آن ها گاهی شبیه از دست دادن بخشی از هویت تجربه می شود.

3. ترس از تصمیم اشتباه

روان شناسان این پدیده را اجتناب از پشیمانی می نامند. نگه داشتن یک شیء، هزینه روانی کمتری نسبت به تصمیم قطعی گرفتن دارد.

4. احساس مسئولیت و کنترل

وسایل شخصی یکی از معدود حوزه هایی هستند که فرد کاملاً بر آن ها مسلط است؛ نگه داشتن شان می تواند حس امنیت بدهد.

مطالعات علمی، شیوع اختلال احتکار (Hoarding Disorder) را بین 1.5 تا 6 درصد جمعیت بزرگسال تخمین می زنند و یک متاآنالیز که داده های 11 مطالعه معتبر را بررسی کرده، شیوع تجمیعی آن را حدود 2.5 درصد برآورد کرده است که تقریباً معادل یک نفر از هر 40 بزرگسال می شود. بر همین اساس، تخمین زده می شود در سال 2021 حدود 158 تا 474 میلیون نفر در سراسر جهان به این اختلال مبتلا بوده اند

نکات مهم دیگر:

- این اختلال معمولاً در نوجوانی شروع می شود اما با افزایش سن، به ویژه از اواسط دهه سوم زندگی، شدت آن بیشتر می شود .

- شیوع علائم احتکار در سالمندان (55 تا 94 سال) تقریباً سه برابر بزرگسالان جوان تر (34 تا 44 سال) است .

- میان زنان و مردان تفاوت معناداری در نرخ ابتلا دیده نشده است

- این اختلال در همه نژادها، قومیت ها و فرهنگ های جهان ویژگی های بالینی مشابهی دارد

منابع روان شناسی داخلی نیز شیوع این اختلال را در بزرگسالان بین 2 تا 5 درصد تخمین می زنند که تقریباً هم راستا با آمار جهانی است. همچنین گزارش شده احتکار در افرادی که به اختلالات دیگری مثل افسردگی، اضطراب یا بیش فعالی مبتلا هستند شایع تر است پژوهش های محدودی هم در داخل کشور (مثلاً مطالعه ای در شهر رشت) به بررسی این پدیده در نمونه های غیربالینی پرداخته اند، هرچند به گفته پژوهشگران، داده های مربوط به این اختلال در ایران هنوز محدود است .

نه لزوماً:

- صرفه جویی سالم: نگه داشتن وسایلی که واقعاً دوباره استفاده می شوند.

- دلبستگی عاطفی معمول: نگه داشتن چند یادگاری خاص بدون اختلال در زندگی روزمره.

- اختلال احتکار: زمانی که انباشت وسایل، فضای زندگی یا روابط فرد را مختل می کند و دور انداختن اشیا ناراحتی شدیدی ایجاد می کند.

1. سؤال درست بپرسید: نه شاید به دردم بخوره؟ بلکه در یک سال گذشته از این استفاده کرده ام؟

2. قانون جایگزینی: برای هر وسیله جدید، یک وسیله قدیمی را کنار بگذارید.

3. از شیء عکس بگیرید و خودش را رها کنید؛ خاطره در عکس می ماند.

4. از یک کشو یا قفسه شروع کنید، نه کل خانه.

5. اگر این رفتار باعث تنش خانوادگی یا اضطراب شدید می شود، مشورت با روان شناس مفید است.